SUDAN OO LAGA HELAY XABAALO WADAREED DHAN 25-QOFOOD.
(MUQAALKA)-XABAALO WADAREED.
(KURMUK/SUDAN)-Xabaalo wadareedyo ay ku jiraan meydadka 25 qof oo rayid ah, eyna ka mid yihiin Haween, Carruur, iyo shaqaale isbitaal oo ay dileen Ciidamada Taageerada Deg degga ah, ayaa laga helay gobolka Blue Nile ee Suudaan, sida uu sheegay sarkaal maxalli ah Axaddii. Helitaanka Kurmuk ayaa yimid ka dib markii xabaalo wadareedyo la mid ah laga helay Khartoum iyo gobollada Jazeera ka dib markii milatarigu ay dib uga qabsadeen goobahaas RSF. Cabdul-cadhi Moxamed AL Faki, oo ah guddoomiyaha Kurmuk, ayaa bayaan uu soo saaray ku sheegay in ciidamada militariga ay heleen qabuuraha intii lagu jiray howlgallo ballaaran oo ka dhacay waqooyi-bari ee magaalada, in ka badan bil ka dib markii ay ka saareen kooxda milatariga ah. AL Faki wuxuu sheegay in dadka la dilay lagu dilay meel u dhow Jebel Fankat, oo ah buur ay RSF u isticmaali jirtay gantaalada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee is qarxiya intii ay ku guda jireen weerarkii ay ku qaadeen magaalada. Ciidanka Suudaan ayaa dib u qabsaday Kurmuk Luulyo 8. RSF waxay qabsadeen magaalada xuduudda ee istaraatiijiga ah Maarso 8, iyagoo qaaday howlgal wadajir ah oo laga bilaabay xadka Itoobiya iyagoo la socda kooxda Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Dadka Suudaan-Waqooyi oo uu hoggaaminayo C/casis AL--Xilwa. Kormeerayaasha xuquuqda aadanaha iyo dadka deegaanka ayaa ku eedeeyay RSF inay geysteen xadgudubyo baahsan intii ay haysteen Kurmuk iyo meelaha deriska la ah ee Blue Nile, oo ay ku jiraan dilal aan sharci ahayn, dhac, iyo barakicin qasab ah. Kurmuk, oo xuduud la leh Itoobiya, ayaa muddo dheer ahayd meel ay ka dhacaan colaadaha Suudaan, iyadoo si joogto ah isu beddesha gacmaha ciidamada dowladda iyo kooxaha fallaagada ah intii lagu jiray dagaalladii sokeeye ee dalka ka socday tobanaan sano.
xXIGASHO-ST.
CIRAAQ OO KA HADASHAY MALEESHIYADA TAAGEERSAN IRAAN.
(MUUQAALKA)-SHIR JARAA’ID.
(BAGHDAD/IRAQ)-Iyadoo ololaha lagu xakameynayo laguna xaddidayo hubka dowladda uu sii socdo, Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Ciraaq ayaa ku dhawaaqday "diiwaangelinta in ka badan nus milyan oo hub aan shati lahayn." Madaxa Waaxda Xiriirka iyo Warbaahinta ee Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Sarreeye Gaas Miqdad Miri, ayaa shir jaraa'id oo uu qabtay Isniintii ku sharraxay in " dhammaan hubka waa in lagu hayaa gacanta dowladda." Waxa uu sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in "diyaarado kasta oo aan la isticmaalin ogolaansho loo qaadan doono in loola dhaqmi doono fal argagixiso," isagoo xusay in 49 diyaaradood oo aan duuliye lahayn la qabtay iyadoo la raacayo qaab-dhismeedka sharciga iyo in la xiray 119 dukaan oo hubka lagu iibiyo. Wuxuu sidoo kale xusay in 55,264 hub laga wareejiyay gacanta wasaaradaha rayidka ah loona wareejiyay Wasaaradda Arrimaha Gudaha. Wuxuu ku nuuxnuuxsaday in "hub kasta oo aan la diiwaan gelin loo qaadan doono sidii hub sharci darro ah, tallaabo sharci ahna laga qaadi doono kuwa haysta."
SAMAYNTA BANGIGA MACLUUMAADKA:
Intaa waxaa dheer, wuxuu shaaca ka qaaday in la sameeyay bangi macluumaad oo loogu talagalay 6 milyan oo hub ah. Waxa kale oo uu xusay in la xiray 71 xarumood oo been abuur ah oo sheeganaya inay xiriir la leeyihiin Ciidamada Dhaqdhaqaaqa Dadweynaha, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee WAA. Qorshaha Ciraaq ee hubka loogu xaddidayo dawladda ayaa ku salaysan mashruuc qaran oo ay bilowday Wasaaradda Arrimaha Gudaha iyadoo kaashanaysa Guddiga Qaranka ee Joogtada ah ee Xakamaynta Hubka laba sano ka hor, laakiin Ra'iisul Wasaaraha Ciraaq ee hadda, Ali al-Zaidi, ayaa faylkan ka dhigay mid ka mid ah waxyaabaha ugu muhiimsan tan iyo markii la doortay. Wuxuu si isdaba joog ah ugu nuuxnuuxsaday bilihii la soo dhaafay in Ciraaq aysan lahayn wax ikhtiyaar ah oo aan ahayn inay dib u hesho xakamaynta hubka, isagoo ku nuuxnuuxsaday in joogitaanka kooxaha hubaysan ee ka baxsan hay'adaha dawladda ay khatar ku tahay qaab-dhismeedka dawladda. Bishii Juun ee la soo dhaafay, mas'uuliyiinta Ciraaq waxay xoojiyeen dadaalkooda ay ku xakameynayaan hubka waxayna hub ka heleen kooxo qaar. Ololaha lagu xakameynayo hubka ayaa sidoo kale lagu daray ololaha ballaaran ee ka dhanka ah musuqmaasuqa, waxaana la adkeeyay kormeerka xuduudaha si looga hortago tahriibinta hubka.
FAYKA ADAG:
Arrinta ku saabsan in hubka lagu xaddido dowladda waa mid ka mid ah arrimaha siyaasadeed iyo amni ee ugu caansan Ciraaq tan iyo 2003, xiisaha loo qabona wuu kordhay ka dib markii ay soo baxeen kooxo hubaysan intii lagu jiray dagaalkii ka dhanka ahaa ISIS sanadkii 2014, ka hor inta aan la habayn xaaladda Ciidamada Abaabulka Dadweynaha ee sharci ahaan sannadkii 2016 iyagoo qayb ka ah ciidamada qalabka sida ee Ciraaq oo lala xiriiriyay Taliyaha Guud ee Ciidamada Qalabka Sida. Laakiin inkastoo qaab-dhismeedka sharciga ah ee lagu mideynayo Ciidamada Abaabulka Dadweynaha hay'adaha dawladda, arrinta xakamaynta hubka iyo xiriirka ka dhexeeya dawladda iyo kooxaha hubaysan ayaa weli ah arrin xasaasi ah oo ka jirta goobta Ciraaq, iyadoo baaqyo siyaasadeed oo sii socda lagu xoojinayo in go'aannada amniga iyo militariga laga gaaro hay'adaha dawladda ee rasmiga ah.
XIGASHO-AA.
GUDOOMIYAHA G/XUDEYDA EE YEMEN OO KA BADBAADAY DIL.
(MUUQAALKA)-DEKEDDA XUDEYDA EE YEMEN.
(HODEIDAH/YEMEN)-Guddoomiyaha Xudeyda, Al-Xassan Taher, ayaa Axaddii ka badbaaday isku day dil ah ka dib markii gurigiisa oo ku yaal magaalada Al-Khokha lagu bartilmaameedsaday gantaal balaastig ah oo ay soo rideen maleeshiyaadka Xuutiyiinta , taasoo keentay xiisad militari oo isku mar saameysay dhowr meelood iyo goobo ku yaal xeebta galbeed ee Yemen. Bartilmaameedka xarunta guddoomiyaha ayaa ku soo beegmay weerar ballaaran oo Xuutiyiintu ku qaadeen gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, kuwaas oo bartilmaameedsaday dekedda Mocha iyo tiro ka mid ah goobaha rayidka iyo militariga iyo xarumaha ku yaal xeebta galbeed, waana mid ka mid ah weerarrada ugu waaweyn ee uu gobolku la kulmay muddooyinkii ugu dambeeyay. Warbaahinta militariga ee National Resistance ayaa sheegtay in cutubyada difaaca cirka iyo kuwa ka hortagga diyaaradaha ay awood u yeesheen inay soo ridaan 11 diyaaradood oo aan duuliye lahayn oo Xuutiyiin ah oo ka qayb qaatay weeraradii lagu qaaday dekedda Mocha iyo goobo kale tan iyo galabnimadii Axadda. Wuxuu sharraxay in weerarradu ay sababeen dhimashada 7 qof, oo ay ku jiraan 4 askari oo militari ah iyo 3 rayid ah, iyo dhaawaca 15 kale.
AMNIGA IYO ABAABULKA MILETERIGA:
Iyadoo lala kaashanayo weerarrada, ciidamada wadajirka ah waxay kor u qaadeen heerka amniga iyo ciidamada la geeyay heerkii ugu sarreeyay, iyadoo la raacayo qorshe loogu talagalay ilaalinta goobaha iyo xarumaha, sugidda goobaha la deggan yahay iyo wax ka qabashada weerarrada isku mar dhaca. Warbaahinta militariga ayaa tilmaamtay in howlgalinta goobta ay gacan ka geysatay yareynta khasaaraha, iyagoo carabka ku adkeeyay in cutubyada militariga ay la tacaalayaan horumarro sida ku xusan qorshe hawlgal oo lagu xoojinayo ilaalinta dadka rayidka ah iyo xarumaha ku yaal xeebaha galbeed. Ilo wareedyo militari oo Yemen ah ayaa hore u sheegay in Xuutiyiintu ay bartilmaameedsadeen dekedda Mocha iyagoo adeegsanaya gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, halka weriye Al-Arabiya uu sheegay inuu la socday gantaallo ballistic ah oo laga soo riday deegaannada bariga Taiz una socday Mocha. Gantaal ayaa sidoo kale bartilmaameedsaday xarunta shaqaalaha ee isbitaal ku yaal goobta, halka dekedda Mocha ay weerartay doon ku xayirantay, sida uu sheegay weriye ka tirsan Al-Arabiya. Kor u kaca ayaa ku yimid aag muhiimad weyn u leh istaraatiijiyadda, maadaama xeebta galbeed ee Yemen ay ku fidsan tahay Badda Cas ilaa agagaarka Marinka Bab al-Mandab, oo ka mid ah marinnada badda ee caalamiga ah ee ugu muhiimsan. Ciidamada la geeyay xeebta galbeed ayaa xaqiijiyay inay sii wadi doonaan howlgalladooda milatari, iyadoo laga cabsi qabo in kororkan dhawaan uu horseedi karo iskahorimaadyo cusub oo ka dhaca gobolka oo dhan, iyo cawaaqib xumo ka dhalan karta amniga Dekedaha iyo marin biyoodka Badda Cas.
XIGASHO-AA.
CULEYS SOO WAJAHAY KOOXAHA ALSHABAAB IYO XUUTIYIINTA.
(MUUQAALKA)-MALEESHIYADA ALSHABAAB.
(RIYAD/KSA)-Xiriirka ka dhexeeya maleeshiyada Argagixisada Xuutiyiinta iyo "Dhaqdhaqaaqa AL-Shabaab" ee Soomaaliya (gacanta Al-Qaacida ee Bariga Afrika) kuma koobna tahriibinta hubka ama is-weydaarsiga danaha iyada oo loo marayo marinnada tahriibka ee u dhexeeya Yemen iyo Geeska Afrika. Warbixinnada caalamiga ah iyo kuwa cilmi-baarista ayaa muujinaya in iskaashiga labada dhinac uu u gudbay heerar aad u abaabulan oo khatar ah, oo ay ku jiraan tababarka militariga, tiknoolajiyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, soo saarista aaladaha qarxa, iyo sidoo kale shabakadaha lagu qaado hubka iyo dagaalyahannada badda. Horumarkan ayaa marin biyoodka Bab al-Mandab hor dhigaya khatar amni oo labanlaab ah, marka la eego joogitaanka Xuutiyiinta dhinaca Yemen iyo dhaqdhaqaaqa dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab ee Geeska Afrika, taasoo kor u qaadaysa cabsida ah in iskaashiga labada kooxood uu isu rogi karo shabakad xuduudeed oo awood u leh inay halis geliso marin biyoodka caalamiga ah ee mid ka mid ah marinnada badda ee ugu xasaasisan adduunka.
LAGA BILAABO “KA GANACSIGA HUBKA” ILAA ISKAASHI NIDAAMSAN OO DHEXEEYO DHINACYADDA:
Xiriirka ka dhexeeya Xuutiyiinta iyo dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab ma aha mid cusub. Shabakadaha ka ganacsada hubka iyo badeecadaha sharci darrada ah ee u dhexeeya Yemen iyo Bariga Afrika ayaa la arkayay sannado badan, laakiin tilmaamayaasha dhawaanahan waxay muujinayaan isbeddel tayo leh oo ku yimid dabeecadda xiriirkan. Sida laga soo xigtay warbixin cilmi-baaris ah oo la daabacay Febraayo 2026, iskaashigu wuxuu ka gudbay isku-dubaridka saadka aasaasiga ah iyo sirdoonka ilaa heer ay ku jiraan iskaashiga siyaasadeed, warbaahinta iyo militariga. Warbixintu waxay soo xigatay La-taliyihii hore ee Amniga Qaranka Soomaaliya Xuseen Sheekh Cali oo sheegay in xiriirku marxaladihiisii hore uu ahaa mid xaddidan oo inta badan diiradda lagu saaray ganacsiga hubka, laakiin uu noqday mid "nidaamsan oo istaraatiiji ah," isagoo ka digaya saameynta uu ku yeelan karo amniga gobolka.
QARAMADA MIDOOBE OO SOO BANDHIGTAY “SHABAKADO TABABARAN”.
Walaacyadan ayaa si aad ah u sii kordhaya marka la eego waxa ay shaaca ka qaadeen Guddiga Khubarada ee Qaramada Midoobay ee Yemen, kuwaas oo warbixintooda 2025 ku xaqiijiyay inay heleen macluumaad ku saabsan in Xuutiyiintu ay tababar siiyaan xubnaha dhaqdhaqaaqa al-Shabaab ee ku saabsan soo saarista aaladaha qarxa ee casriga ah iyo tiknoolajiyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn. Macluumaadku kuma ekaan tababar aragtiyeed; warbixinta Qaramada Midoobay waxay soo xigatay macluumaad la diiwaangeliyey oo ku saabsan injineerada militariga Xuutiyiinta ee u safray Jilib, Soomaaliya, si ay u tababaraan xubnaha al-Shabaab ee soo saarista aaladaha qarxa ee la farsameeyey (IEDs), wax ka beddelka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyo ilaalinta hubka. Waxay sidoo kale xustay fududeynta wareejinta qiyaastii 400 oo Soomaali ah oo loo wareejiyay meelaha ay Xuutiyiintu ka taliyaan ee Yemen si ay u helaan tababar milatari iyo mid fikir. Warbixin kale oo Qaramada Midoobay soo saartay ayaa shaaca ka qaaday in kooxo dagaalyahanno ah oo ka tirsan Al-Shabaab ay u safreen Yemen si ay u tababaraan, iyadoo xustay in afar dufcadood, oo mid walba uu ka kooban yahay qiyaastii 30 xubnood, la wareejiyay hal sano gudaheed. Sida laga soo xigtay warbixinta, qaar ka mid ah dagaalyahannadan waxay qaateen tababar socday ilaa laba bilood, oo ay ku jiraan casharro ku saabsan isticmaalka qoryaha, hubka lidka diyaaradaha, iyo aaladaha qarxa ee la farsameeyay.
DIYAARADAHA AAN DUULIYAHA LAHAYN: ISBEDEL LAGA SAMEEYEY “SAHANKA” ISUNA BEDELAY WEERAR:
Faylka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa ah mid aad looga walaacsan yahay; dhaqdhaqaaqa al-Shabaab wuxuu horey u lahaa khibrad uu ugu isticmaalo ujeedooyin la socodka, sahanka iyo ururinta macluumaadka, halka macluumaadka laga helay Guddiga Khubarada ee Qaramada Midoobay ay tilmaamayaan inay ka shaqeyneyso - iyadoo kaashaneysa Xuutiyiinta - inay horumariso awooddeeda ay ku isticmaasho diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee duullaanka ah fulinta weerarrada. Ku wareejinta teknoolojiyada horumarsan dhaqdhaqaaqa Soomaalida waxay beddeli doontaa dabeecadda khatarta ka jirta Geeska Afrika, gaar ahaan haddii ay ka gudubto adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee ganacsiga ee ujeeddooyinka kormeerka una gudubto lahaanshaha diyaaradaha weerarka ama awoodaha wax soo saarka iyo wax ka beddelka maxalliga ah. Waxaa sidoo kale jira walaac sii kordhaya oo ku saabsan in dhaqdhaqaaqa uu helayo hub casri ah iyada oo loo marayo shabakadaha tahriibinta, oo ay ku jiraan qaybaha gantaalada, walxaha qarxa, iyo teknoolojiyadaha diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lala xiriiriyay hubka Xuutiyiinta sannadihii la soo dhaafay.
SOOMAALIYA: MEEL LOO MARO HUBKA LOO WADO XUUTIYIINTA:
Wadada tahriibku ma aha mid hal dhinac ah. Guddiga Khubarada ee Qaramada Midoobay ayaa shaaca ka qaaday in Soomaaliya si isa soo taraysa loogu isticmaalayo meel ay ku nastaan hubka loo wado Xuutiyiinta, iyo in shabakadaha tahriibinta ay isticmaalaan doomo yaryar oo ka baxaya dhowr meelood oo xeebaha Soomaaliya ah una socda Yemen. Guddigu wuxuu sidoo kale aqoonsaday shaqsiyaad looga shakisan yahay inay ku lug leeyihiin tahriibinta hubka ee labada dal. Qabashooyinkii hore ee gobolka ayaa shaaca ka qaaday shixnado ay ku jiraan qaybo gantaallo ah, walxo qarxa, iyo qalab diyaaradeed oo aan duuliye lahayn. Bishii Juun 2025, ciidamada Yemen waxay ku dhawaaqeen inay qabteen in ka badan 750 tan oo rasaas ah iyo qalab loogu talagalay Xuutiyiinta, oo ay ku jiraan gantaallo casri ah, diyaarado aan duuliye lahayn, iyo qalab milatari, kuwaas oo qaar ka mid ah Guddiga Khubarada ay sheegeen inay leeyihiin astaamo la mid ah hubka ay Iiraan samaysay.
“QALABKA” EE BAAB EL-MANDAB:
Horumarradan ayaa yimid iyadoo ay sii kordhayaan walaacyada laga qabo amniga marin biyoodka Bab al-Mandab, albaabka koonfureed ee Badda Cas iyo wadada loo maro kanaalka Suez. Sida lagu sheegay warbixin uu daabacay wargeyska The Telegraph ee ka soo baxa Ingiriiska, walaacyada amniga ayaa sii kordhaya oo ku saabsan isticmaalka iskaashiga ka dhexeeya Xuutiyiinta iyo dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab si loo abuuro khatar isku mar ah labada dhinac ee marin biyoodka, iyadoo tiknoolajiyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn loo wareejinayo kooxda Soomaalida, taasoo kor u qaadaysa heerka khatarta soo food saartay maraakiibta gobolka. Xaaladdani waxay ka faa'iidaysanaysaa khatarteeda waayo-aragnimadii hore ee Xuutiyiinta ee Badda Cas, maadaama weerarradooda maraakiibta ganacsiga ay muujiyeen awooddooda ay ku riixi karaan shirkadaha maraakiibta inay beddelaan waddooyinkooda Badda Cas, halka Qaramada Midoobay ay diiwaangelisay weerarro taxane ah oo Xuutiyiintu ku qaadeen maraakiibta ganacsiga intii u dhaxaysay Janaayo 2024 ilaa Oktoobar 2025.
LAGA BILAABO HORMUZ ILAA BAB EL-MANDAB HALIS LABAN LAAB AH:
Xaaladdu waxay sii noqonaysaa mid aad khatar u ah haddii carqaladaynta ku timaadda marin-haweedka Bab al-Mandab ay la mid noqoto xiisadaha ka jira Gacanka Hormuz; labada marin-biyoodba waa halbowle istaraatiiji ah oo loogu talagalay dhaqdhaqaaqa tamarta iyo ganacsiga caalamiga ah, carqalad kasta oo isku mar ah oo ku timaaddana waxay yeelan doontaa saameyn ka baxsan gobolka ilaa suuqyada caalamiga ah iyo silsiladaha sahayda. Joojinta socodka maraakiibta ee Bab al-Mandab waxay la macno tahay in la riixo maraakiib badan si looga fogaado Badda Cas iyo Kanaalka Suez oo loo maro Cape of Good Hope, waddo dheer oo kordhisa waqtiga safarka iyo qiimaha shidaalka, rarida iyo caymiska.
ISBAHAYSI KA GUDBA KHILAAFAADKA DIIMEED:
Waxaa layaab leh in iskaashigu uu isu keeno laba kooxood oo ku kala duwan mabda' ahaan iyo mabda' ahaanba; dhaqdhaqaaqa dhalinyaradu(AL-SHABAAB) waa urur Sunni ah oo adag oo ku dhawaaqay inuu daacad u yahay AL-Qaacida, halka kooxda Xuutiyiinta ay ka timid dhaqdhaqaaqa Zaydi ee Yemen ahne Shiicada. Si kastaba ha ahaatee, danaha hawlgalka iyo tahriibinta iyo shabakadaha hubka ayaa u muuqda inay awood u leeyihiin inay ka gudbaan farqigaas, iyagoo labada dhinac isku keenaya xiriir ku salaysan faa'iido wadaag ah; Xuutiyiintu waxay heleen khibrad ku saabsan gantaalada, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo weerarrada badda, halka juqraafiga Soomaaliya iyo shabakadaha dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab ay bixiyaan ballaarin muhiim ah oo ku wajahan dhinaca Afrika ee Badda Cas iyo Gacanka Cadan.
AL-QAACIADADA SOOMAALIYA WAXAY RAADINEYSAA HUB, HALKA XUUTIYIINTU EY RAADSANAYAAN SAAMEYN:
Xogta ayaa tilmaamaysa in dhinac kastaa uu leeyahay xisaabin u gaar ah; Al-Shabaab waxay raadineysaa hub iyo tiknoolajiyad kordhin doonta awooddeeda ay kula dagaallanto ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika isla markaana ay ku ballaarin doonto baaxadda hawlgalladeeda, halka iskaashiga Xuutiyiinta uu siinayo fursad ay ku heli karto khibrad militari iyo tiknoolajiyado aan hore loogu heli jirin. Dhanka Xuutiyiinta, dhisidda xiriir ay la leeyihiin koox hubaysan oo ku sugan xeebaha Afrika waxay ballaarinaysaa shabakadahooda ka baxsan Yemen waxayna siinaysaa qalab dheeraad ah oo ay cadaadis ku saaraan Badda Cas iyo Gacanka Cadan. Sidaa darteed, arrintu hadda ma aha oo kaliya "ka ganacsiga hubka" ee u dhexeeya Yemen iyo Soomaaliya, laakiin waa shabakad sii kordheysa oo tababar, hubayn, iyo wareejinta khibradaha iyo dagaalyahannada. Kani waa shabakad ballaarinteeda hore looga digay warbixinnada Qaramada Midoobay, taasoo ka dhigaysa iskaashiga Xuutiyiinta ee al-Qaacida ee Soomaaliya mid ka mid ah horumarka amniga ee ugu khatarta badan ee ka soo ifbaxaya labada dhinac ee Marinka Bab al-Mandab.
XIGASHO-AL-OKAZ.
ALJEERIYA OO SOO FURTAY NIN JARMAL AH OO U AFDUUBNAAY AL-QAACIDDA.
(MUUQAALKA)-NINKA SOO FURTAY.
(ALGERIES/ALGERIA)-Aljeeriya ayaa Sabtida maanta ah ku dhawaaqday inay heshay muwaadin Jarmal ah oo ay afduubteen "koox dambiilayaal hubaysan ah" qiyaastii laba toddobaad ka hor dalka Niger, oo ay ka jirto qalalaase amni. Warar ayaa maalmahan soo baxayay oo ku saabsan afduubka muwaadin Jarmal ah oo lagu afduubtay dalka Niger, laakiin ma jirto ilo rasmi ah oo xaqiijiyay. War qoraal ah oo ay soo saartay Wasaaradda Difaaca Aljeeriya ayaa lagu sheegay in laamaha amniga ee ciidamadu ay Jimcihii heleen "Muwaadin Jarmal ah Olumoskan Sinan, kaasoo ku sugnaa Niger halkaas oo lagu afduubtay." Bayaanka ayaa intaa ku daray in muwaadinka Jarmalka ah "lagu qaaday diyaarad gaar ah oo laga soo qaaday saldhigga labaad ee ciidamada ee In Fazzam ee Gobolka Lixaad ee Milatariga loona qaaday saldhigga cirka ee Boufarik ee Gobolka Koowaad ee Milatariga." Bayaanka ayaa tilmaamay in Sinan uu "caafimaadkiisu wanaagsan yahay" isla markaana "dabadeed loo wareejin doono mas'uuliyiinta Jarmalka." Sida ku cad bayaanka, Sinan wuxuu ka hadlay "xaaladihii afduubkiisa ee ay kooxda dambiilayaasha hubaysan ku hayeen qiyaastii laba toddobaad, wuxuuna u mahadceliyay mas'uuliyiinta militariga Aljeeriya." Tobankii sano ee la soo dhaafay, Niger waxaa ka dhacay weeraro dhimasho leh oo ay geysteen kooxo xiriir la leh AL-Qaacida iyo ISIS, nidaamkii militariga ee xukunka ku qabsaday afgambi bishii Luulyo 2023-kiina wuu ku guuldareystay inuu xakameeyo rabshadaha.
XIGASHO-AA.
CIIDAMADDA CIRAAQ OO QABTAY SHABAKAD IIRAANIYIIN AH IYO HUBKOODII.
(MUUQAALKA)-HUBKA LA QABTAY.
(BABIL/IRAQ)-Ilo wareedyo AL-Carabiya ah oo ku sugan dalka Ciraaq ayaa Sabtida maanta ah fiidkii ku soo waramay in unug lala xiriirinayo dalka Iiraan lagu qabtay Gobolka Babil isla markaana isu diyaarinayay inuu weeraro ka geysto meel ka baxsan gudaha dalka Ciraaq. Afhayeenka dowladda Ciraaq Xaydar AL-Cabuudi ayaa shaaca ka qaaday in ciidamada la dagaalanka argagixisada iyo sirdoonka Ciraaq ay si guul leh u galeen oo ay burburiyeen shabakad hubaysan oo qorsheyneysay inay weerarro ku qaaddo bartilmaameedyo gaar ah. AL-Cabudi ayaa wareysi uu siiyay telefishinka ku yiri: "Xalay, Jimcihii, Adeegga La-dagaallanka Argagixisada iyo Adeegga Sirdoonka waxay awood u yeesheen inay soo qabtaan shabakad hubaysan oo qorsheyneysay inay hawlgallo ka fuliso bartilmaameedyo gaar ah. Waxay lahayd qalab, alaab, iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, xubnaheedana waa la xiray intii lagu jiray howlgallada ciidamada qalabka sida ee Ciraaq, haddana baaritaan ayaa lagu wadaa." Wuxuu intaas ku daray: "Waxaan hadda baaraynaa unug lahaa diyaarado aan duuliye lahayn oo hawlgalkii la fashiliyay." AL-Cabudi ayaa yiri, "Waxaan wadahadal toos ah la yeelanaynaa kooxaha hubaysan oo uu hoggaaminayo Ra'iisul Wasaaraha Ciraaq, ka dibna Sebtembar 30, shuruudaha joogitaanka kooxaha hubaysan ee Ciraaq way dhammaan doonaan, arrinta xaddidaadda hubkana waa arrin qaran oo Ciraaq oo keliya ku jirta gacanta dowladda." Waqtigan xaadirka ah oo xasaasi ah oo si xawli ah isu beddelaya gobolka, iyo sidoo kale diyaargarowga dowladda ee lagu xaddidayo hubka dowladda, Baqdaad waxay dib u habeyn ku sameyneysaa khariidadeeda hoggaaminta amniga iyo militariga iyada oo loo marayo isbeddello taxane ah oo ay ku jiraan Wasaaraddaha Arrimaha Gudaha iyo Difaaca, marka lagu daro hoggaanka qaybaha iyo hawlgallada, oo ay ku jirto Taliska Hawlgallada Basra. Isbeddellada ayaa ka dhacaya gobol muhiimad gaar ah u leh istaraatiijiyadda iyo amniga. Wariyaha AL-Carabiya ayaa ku warramay in ciidamada amniga Ciraaq ee Baqdaad ay xireen guddoomiyihii hore ee Salaax AL-Din, Axmed AL-Jubuuri, oo lagu naanayso Abu Mazin, iyadoo lagu soo oogay dacwado musuq-maasuq ah oo ka dhacay caasimadda Baqdaad. AL-Jubuuri wuxuu ahaa guddoomiyaha Salah al-Din intii u dhaxaysay 2013 iyo 2014. Wuxuu sidoo kale ahaa Wasiiru-dowlaha Arrimaha Gobollada ee dowladda Ciraaq intii u dhaxaysay 2014 iyo 2015. Hadda wuxuu u shaqeeyaa Xoghayaha Guud ee Xisbiga Dadweynaha Qaranka ee Ciraaq. Ilo wareedyo AL-Carabiya ah ayaa sidoo kale sheegay in la xiray ganacsade Moxammed AL-Hajaf oo lala xiriirinayo kiisas musuq-maasuq oo waa weyn oo ka dhacay Gobolka Salah AL-Din.
XIGASHO-AA.
CIIDAMADDA SURIYA OO SOO QABTAY SARKAAL SARE OO DEMBI GALAY.
(MUUQAALKA)-ASKARTA SUURIYA.
(BEIRUT/LUBNAN)-Mas'uuliyiinta Lubnaan ayaa xiray sarkaal hore oo ka tirsanaa ciidamada Suuriya oo taliye ka ahaa Qaybta 17-aad ee ciidanka, dambiyo uu galay xilligii Madaxweynihii xilka laga tuuray ee Bashar AL-Assad. Eedeymaha waxaa ka mid ah "dil, falal jirdil ah, iyo dambiyo ka dhan ah aadanaha." Xariga S/Gaas.Cadel Ciisa wuxuu leeyahay dhinacyo siyaasadeed iyo amni iyadoo ay sii kordhayaan isku-dubaridka garsoorka iyo amniga ee u dhexeeya Beirut iyo Damascus, iyo dadaallada ay wadaan mas'uuliyiinta cusub ee Suuriya si ay u daba galaan mas'uuliyiintii hore ee lagu eedeeyay inay dambiyo ka geysteen Suuriya. Tani waxay noqonaysaa markii ugu horreysay ee Lubnaan ay xirto sarkaal hore oo Suuriyaan ah oo ka mid ah tobanaan sarkaal oo militari iyo amni ah oo lagu eedeeyay dambiyo ka dhacay xilligii xukunkii hore. Issa wuxuu Jimcihii tagay safaaradda Suuriya ee Beirut si uu u helo waraaqo. Saraakiisha safaaradda ayaa la xiriiray xafiiska dacwad oogaha Lubnaan si ay ugu sheegaan in Issa laga raadinayo Suuriya. Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Lubnaan ayaa koox ka dirtay Waaxda Baarista Dembiyada Dhexe waxayna xireen Issa waxayna u gudbiyeen xarunta xabsiga ee Qasriga Caddaaladda ee Beirut, sida ay sheegtay ilo garsoor. Ilo wareedka ayaa u sheegay Asharq AL-Awsat in hay'adaha garsoorka ee Lubnaan ay sugi doonaan mas'uuliyiinta Suuriya inay soo diraan warqaddiisa dacwadda Isniinta, Beyrut-na ay u gudbin karto Dimishiq dambiyadii uu galay. Qoyska sarkaalkii hore ee la xiray ayaa ka codsaday ururada xuquuqda aadanaha iyo ururada inay cadaadis saaraan sii deynta. War-saxaafadeed ay soo saartay, ayay ku sheegtay in Ciise "uu yahay sarkaal hawlgab noqday lix sano ka hor burburkii nidaamkii hore ee Suuriya." Waxay sheegtay inuu "ka tagay Suuriya ka dib markii gurigiisa ay weerareen koox hubaysan oo aan la garanayn cidda ay la xiriirtay." Qoyska ayaa intaa ku daray in Ciise "uu galay safaaradda Suuriya (Jimcihii) si uu u diyaariyo awood qareenimo oo sharci ah. Kadib markii uu gudaha galay, nin ayaa u yimid darawalkiisa oo weydiistay taleefanka Ciise, isagoo sheegay inuu u baahan yahay gudaha safaaradda." Waxaa lagu xusay in darawalku "uu saacado badan sugayay, xitaa ka dib markii saacadaha shaqada ee rasmiga ah ay dhammaadeen. Markii uu wax ka weydiiyay, waxaa loo sheegay in Issa uu durba ka baxay dhismaha safaaradda." Sida laga soo xigtay ilo wareedyada garsoorka, Issa wuxuu u sheegay dadkii su'aalaha weydiinayay ee Beirut inuu si sharci darro ah ugu gudbay Lubnaan ka dib markii uu dhacay Assad laakiin wuu beeniyay dhammaan eedeymaha.
XIGASHO-AW.
CIIDAMADDA DAWLADDA YEMEN OO WEERAR XOOGAN KU QAADAY XUUTIYIINTA.
(MUUQAALKA0-CIIDAMADDA YEMEN.
(ADEN/YEMEN)-Wasaaradda Difaaca Yemen ayaa Sabtidii ku dhawaaqday inay qaadayso hawlgal milatari oo ka dhan ah maleeshiyada Xuutiyiinta ee ay taageerto Iiraan si ay uga aargudato weeraradii dhawaan ay qaadeen. Afhayeenka ciidamada Majed al-Nazili ayaa sheegay in howlgalku uu jawaab u ahaa "weerarada khiyaanada leh ee Xuutiyiinta." Waxay ka tarjumaysaa "midnimada jihooyinka, taliska iyo xakamaynta ciidamada qalabka sida," ayuu raaciyay. Milatarigu waxay xagjiriinta ku eedeeyeen "inay si buuxda mas'uul uga yihiin sii socoshada sii kordheysa," iyagoo ku eedeeyay Xuutiyiinta inay Yemen ku jiidayaan colaadaha gobolka "si ay u adeegaan ajendayaal shisheeye." Waxay sidoo kale ku eedeysay inay burburiyeen dhaqaalaha Yemen iyo inay dadka ku faafiyeen kala qaybsanaan. Xeebta galbeed, dagaal xooggan ayaa ka qarxay ciidamada dowladda ee sharciga ah iyo Xuutiyiinta waqooyiga magaalada Khokha. Kooxo iska caabin ah oo isbahaysi la leh dowladda ayaa iska caabiyay weerar Xuutiyiinta ay ku qaadeen koonfurta Hodeidah, taasoo keentay khasaare soo gaaray ciidamadooda. Dhanka kale, Golaha Difaaca Qaranka ayaa yeeshay kulan degdeg ah, oo uu guddoominayay madaxa Golaha Hoggaanka Madaxweynaha Dr. Rashad al-Alimi, si loo dabagalo horumarka ka socda goobta. Waxay amartay in la kordhiyo diyaargarowga militariga waxayna ka wada hadashay weeraradii ballistic-ga iyo kuwa aan duuliyaha lahayn ee Xuutiyiinta ee ka dhacay Marib, Shabwa iyo Hadramawt. Goluhu wuxuu shirarkiisa sii wadi doonaa inta laga gaarayo horumarka la sameeyay. Xuutiyiinta ayaa gantaallo ballistic ah iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku riday xeryaha barakacayaasha iyo xaafadaha la deggan yahay ee magaalada Marib Jimcihii, iyagoo dilay laba qof isla markaana dhaawacay 14, sida ay werisay wakaaladda wararka ee dawladda ee SABA, iyadoo soo xiganaysa mas'uuliyiinta maxalliga ah. Weeraradan ayaa yimid maalin kadib markii ugu yaraan 45 askari oo ka tirsan dowladda Yemen lagu dilay duqeymo ka dhacay xeryaha militariga ee gobollada Ma’arib iyo Xadarmuut.
XIGASHO-AW.
QARAX KA DHACAY DIMISHIQ EY KU DHINTEEN LABA QOF EYNA KU DHAWACMEEN 13-KALE.
(MUUQAALKA)_DIMISHIQ.
(DAMASCUS/SYRIA)-Bam ayaa ku qarxay bas rakaab ah fiidnimadii Khamiista magaalada Jaramana, oo u dhow caasimadda Dimishiq, sida laga soo xigtay telefishanka dawladda Suuriya, isagoo soo xiganaya ilo amni. Ilo wareedku wuxuu sheegay, "Sida laga soo xigtay macluumaadka bilowga ah (...) qaraxa ka dhacay magaalada Jaramana waxaa sababay walxo qarxa oo la farsameeyay oo lagu dhex rakibay bas yar oo rakaab ah, halka sawir qaade ka tirsan AFP uu sheegay inuu arkay tiro ambalaas ah oo ku ordaya aagga oo waddo weyn la xiray. Telefishinka dowladda Suuriya ayaa sheegay in tiro dad ah ay ku dhinteen kuna dhaawacmeen qarax ka dhacay baadiyaha Dimishiq. Dhankeeda, Wasaaradda Caafimaadka Suuriya waxay tilmaamtay in laba qof ay dhinteen 13 kalena ay ku dhaawacmeen qaraxa Jaramana, waxayna hore u xaqiijisay inay "wax ka qabanayso haraadiga meydadka." Waxay intaas ku dartay inay si dhow ula socoto xaaladda caafimaad ee ka dhalatay qaraxa, maadaama xaaladda diyaargarowga laga sameeyay isbitaallada iyo waaxyaha gurmadka deg degga ah ee ku xeeran, nidaamka ambalaaska iyo kooxaha caafimaadkana la abaabulay si ay u bixiyaan jawaab degdeg ah isla markaana ay isla markiiba dhaawacyada u qaadaan xarumaha caafimaadka si ay u helaan daryeelka caafimaad iyo daaweynta lagama maarmaanka ah. Wasaaraddu waxay xaqiijisay inay la socoto xaaladda caafimaad ee dadka dhaawacmay, iyadoo bixinaysa taageerada caafimaad ee lagama maarmaanka ah iyada oo loo marayo shaqaalaheeda caafimaadka iyo ambalaasta, isla markaana la soconaysa cawaaqib xumada ka dhalan karta shilka marba marka ka dambeysa. Jaramana waa xaafad ay dad badan ku badan yihiin oo ay ku badan yihiin dadka Druze oo ku taal koonfur-bari Dimishiq. Waxa kale oo ku jira Masiixiyiin iyo dad deggan gobollo kala duwan oo Suuriya ka tirsan, bishii Abriil 2025-kiina waxay la kulmeen iskahorimaadyo dhiig badan ku daatay oo ku salaysan kooxo diimeed oo ey ku dhinteen tobanaan kun qofood.
ISHA-AA.
WASIIRO KA KALA SOCDAY WADAMADA CARABTA IYO ISLAMKA OO CAMBAAREEYEY….
(MUUQAALKA)-BURBURKA SOO GAARAY GAZA.
(AMMAN/JORDAN)-Wasiirada arrimaha dibadda ee Sacuudi Carabiya, Urdun, Imaaraadka Carabta, Qadar, Indonesia, Pakistan, Masar, iyo Turkiga ayaa muujiyay cambaareyn xooggan iyo cambaareyn ku aaddan xadgudubyada Israa'iil ee ka socda marinka Qaza, gaar ahaan bartilmaameedsiga xarumaha caafimaadka iyo goobaha la dhigo, weerarrada lagu qaado kaabayaasha dhaqaalaha rayidka, iyo khasaaraha sii socda ee dadka rayidka ah, oo ay ku jiraan haweenka iyo carruurta, taasoo xadgudub weyn ku ah sharciga caalamiga ah, oo ay ku jirto sharciga caalamiga ah ee bani'aadamnimada. Wasiirradu waxay xaqiijiyeen, sida ku cad bayaanka, in "sii socoshada xadgudubyadan ay ka dhigan tahay jebinta waajibaadka Israa'iil ee ku xusan sharciga caalamiga ah iyo qorshaha dhammaystiran ee lagu soo afjarayo colaadda Gaza, waxayna wiiqaysaa dadaallada caalamiga ah iyo kuwa gobolka ee loogu talagalay hirgelinta wejiga labaad ee qorshaha, gaar ahaan ka dib markii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu ku dhawaaqay in kooxaha Falastiiniyiinta ay aqbaleen khariidadda, oo ay ku jiraan waxa la xiriira xaddidaadda hubka, waxayna halis gelinaysaa inay carqaladeyso geeddi-socodka siyaasadeed, dib u soo nooleyso wareegga sii kordhaya, iyo inay sii fogeyso masiibada bani'aadamnimada ee ka dhacday Marinka Gaza." Wasiirradu waxay ku nuuxnuuxsadeen in ilaalinta dadka rayidka ah, ilaalinta xarumaha caafimaadka iyo shaqaalaha caafimaadka iyo kuwa samafalka, iyo hubinta gaarsiinta gargaarka bani'aadamnimada ee degdegga ah, sahayda caafimaadka iyo gargaarka ee dhammaan marinnada Qaza, ay yihiin waajibaad sharci oo aan lagu xadgudbi karin ama lagu dhimi karin xaalad kasta ha ahaatee. Wasiirradu waxay xaqiijinayaan in xadgudubyada Israa'iil ee ka socda Marinka Gaza aan lagu arki karin iyada oo laga soo horjeedo weerarrada ay geystaan dadka deggan Daanta Galbeed ee la haysto, ballaarinta degsiimooyinka sharci darrada ah, iyo tallaabooyinka hal dhinac ah ee lagu doonayo in lagu beddelo xaaladda hadda ee Qudus ee la haysto. Dhaqamadan, oo la isku geeyo, waxay ka kooban yihiin siyaasad nidaamsan oo loogu talagalay in lagu soo rogo dacwad ku saleysan xoog, lagu wiiqayo aasaaska xalka labada dowladood, iyo in la takooro xuquuqda sharciga ah ee dadka Falastiin, taasoo si cad u jebinaysa sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay ee khuseeya. Wasiirradu waxay sidoo kale ku celinayaan baaqooda ay u jeedinayaan bulshada caalamka, gaar ahaan Golaha Amniga, inay qaataan mas'uuliyadahooda sharci iyo akhlaaqeed isla markaana ay qaadaan tallaabooyin wax ku ool ah oo wax ku ool ah si ay Israa'iil ugu qasbaan inay fuliso waajibaadkeeda sharciga caalamiga ah, oo ay ku jiraan sharciga caalamiga ah ee bani'aadamnimada iyo Qaraarka Golaha Amniga ee 2803, iyo inay la xisaabtamaan kuwa mas'uulka ka ah xadgudubyada waaweyn, taasoo gacan ka geysanaysa ilaalinta dadka rayidka ah, ilaalinta fursadaha lagu dhammaystirayo hirgelinta heshiiska, iyo gaaritaanka xabbad joojin joogto ah. Dhanka kale, wasiirradu waxay ku nuuxnuuxsanayaan diidmada wadajirka ah ee dalalkoodu ka qabaan isku day kasta oo lagu doonayo in lagu daro dhulka Falastiin ee la haysto, lagu soo rogo madaxbannaanida Israa'iil, ama lagu qasbo dadka Falastiin ee walaalaha ah. Waxay xaqiijinayaan in habka kaliya ee lagu gaari karo nabad caddaalad ah oo dhammaystiran ay tahay in la bilaabo geeddi-socod siyaasadeed oo halis ah oo horseedaya hirgelinta xalka labada dawladood, kaas oo dammaanad qaadaya dhismaha dawlad madaxbannaan oo Falastiin ah oo ku taal xuduudihii 1967, iyadoo Bariga Qudus ay tahay caasimadeeda.
ISHA-AA.
DALALKA MASAR IYO BAXREYN OO KA WADA HADLAY XAALADDA B/DHEXE.
(MUUQAALKA)-HOGAMIYEYAASHA MASAR IYO BAXREYN.
(CAIRO/EGYPT)-Hoggaamiyeyaasha dalalka Masar iyo Baxrayn ayaa Arbacada maanta ah ka wada hadlay xiriirka labada dal iyo horumarka gobolka iyo kan caalamiga ah. Madaxweynaha dalka Masar Cabdulfataax AL-Sisi ayaa magaalada EL Calameyn ku qaabilay boqorka Baxreyn Xamad bin Ciisa AL Khalifa. War-saxaafadeed ka soo baxay Madaxtooyada Masar ayaa lagu sheegay in shirkan looga gol leeyahay in lagu xoojiyo iskaashiga ka dhexeeya dalalkooda ee dhinacyada kala duwan. Sisi ayaa Isniintii wicitaan taleefan ka helay Boqor Xamad. Waxay hoosta ka xariiqeen mowqifkooda wadajirka ah ee ku aaddan dhibaatooyinka gobolka iyo dadaallada wadajirka ah ee lagu soo celinayo xasilloonida iyo nabadda. Sisi wuxuu muujiyay sida Masar ay uga go'an tahay inay taageerto Baxrayn heerar kala duwan, isagoo cambaareeyay weerarrada Iiraan ay ku qaaday boqortooyada. Wuxuu amaanay tallaabooyinka ay hoggaanka Baxrayn qaadeen si ay u ilaaliyaan dalka.
XIGASHO-SA.
SHIR LOOGA HADLAYO MASJIDKA AL-AQSA OO KA FURMAY CAMAAN.
(MUUQAALKA)-WASIIRO.
(JORDAN/AMMAN)-Camman ayaa martigelisay kulan degdeg ah oo ay yeesheen Wasiirrada arrimaha dibadda ee dalalka Carabta oo ka mid ah Guddiga Wasiirrada Carabta ee loo xilsaaray isku-dubaridka tallaabooyinka caalamiga ah ee ka dhanka ah siyaasadaha sharci darrada ah ee Israa'iil iyo tallaabooyinka ka socda Qudus. Wakiillo ka socda Turkiga, Indonesia, Malaysia iyo Pakistan ayaa sidoo kale ka soo qayb galay. Wasiirradu waxay ka wada hadleen horumarka ka socda Qudus iyo dadaallada lagu doonayo in lagu sameeyo mowqif mideysan oo looga jawaabayo tallaabooyinka sii kordhaya ee Israa'iil ee lagu bartilmaameedsanayo aqoonsiga magaalada iyo maqaamka Masjidka Al-Aqsa. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Urdun Ayman Safadi ayaa sheegay in Israa'iil ay ku xad gudubtay xurmada goobaha barakeysan isla markaana ay xaddidayso xorriyadda cibaadada. Isagoo ka hadlayay kulanka, Safadi wuxuu carabka ku adkeeyay in "awood qabsatay aysan lahayn madax-bannaani dhul la haysto," wuxuuna ku baaqay in tallaabo caalami ah oo go'aan qaadasho leh la qaado si loo joojiyo xadgudubyada Israa'iil ee ka socda Qudus iyo goobaha barakeysan. Nabil Fahmy, xoghayaha guud ee Jaamacadda Carabta, ayaa sheegay in gobolku uu wajahayo "xaalad aan bani'aadamnimo ahayn oo sharci darro ah." Wuxuu ka digay in dadka xagjirka ah ee ka soo jeeda dhinaca diinta ee Israa'iil ay doonayaan inay khilaafka Falastiiniyiinta ka beddelaan khilaaf siyaasadeed oo lagu xallin karo iska hor imaad diimeed oo lagu maamulo maangal aan eber ahayn. "Bartilmaameedkooda ugu horreeya waa Qudus, sababtoo ah qiimaheeda ruuxiga ah iyo astaantiisa qof walba," ayuu yiri. Fahmy wuxuu sheegay in Israa'iil ay raadinayso inay ku soo rogto qaybin ku meel gaar ah iyo mid bannaan oo Masjidka Al-Aqsa ah, taasoo la mid ah wixii ka dhacay Masjidka Ibrahimi ee Hebron. Wuxuu sidoo kale ku eedeeyay Israa'iil inay si ula kac ah oo nidaamsan u wiiqayso doorka Awqaf-ka Urdun, oo ah hay'adda dawladda ee maamusha goobaha barakeysan ee Muslimiinta, iyadoo ujeedadu tahay in la wiiqiyo mid ka mid ah ilaalinta ugu muhiimsan ee Masjidka Al-Aqsa iyo in la handado aqoonsigiisa iyo xaaladdiisa taariikhiga ah iyo tan sharciga ah. Wuxuu sheegay in Guddiga Wasiirada Carabta ay door muhiim ah ka ciyaaraan isku-dubaridka jawaabta caalamiga ah ee siyaasadaha iyo falalka sharci-darrada ah ee Israa'iil ee ka socda Qudus. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Sacuudiga Amiir Faisal bin Farhan ayaa sheegay in ilaalinta Qudus aysan ahayn oo keliya arrin diimeed ama mid bani'aadamnimo, balse ay tahay tiir aasaasi ah oo lagu gaaro nabad kasta oo caddaalad ah oo waarta. Wuxuu sheegay in Boqortooyadu ay diiday isku daygii lagu doonayay in lagu soo rogo xorriyadda cibaadada si loogu qiil sameeyo tallaabooyin loogu talagalay in lagu xoojiyo xaqiiqo siyaasadeed iyo mid qabsasho oo cusub oo ka jirta Qudus ama lagu beddelo xaaladda taariikhiga ah iyo tan sharciga ah ee goobaha barakeysan. Amiir Faysal ayaa sidoo kale sheegay in Sacuudi Carabiya ay soo dhaweynayso ku dhawaaqista Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee ah in hirgelinta wejiga labaad ee qorshaha nabadda ee dhameystiran ay horay u socon doonto. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu si adag u cambaareeyay xadgudubyada militariga Israa'iil ee ka socda Marinka Gaza, isagoo sheegay inay yihiin caqabad toos ah oo ku wajahan heshiiska, ay wiiqeen xawligiisa isla markaana ay u adeegeen ajandaha kuwa doonaya inay carqaladeeyaan geeddi-socodka nabadda. Ka hor kulanka, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar Badr Abdelatty ayaa wadahadallo la yeeshay Safadi oo ku saabsan horumarka ka socda Gaza. Abdelatty wuxuu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la hirgeliyo dhammaan shuruudaha qorshaha nabadda ee madaxweynaha Mareykanka ee deegaanka, oo ay ku jiraan dhammaystirka wejiga koowaad, hubinta helitaanka gargaarka bani'aadamnimada oo buuxa, ammaan ah oo waara, xaqiijinta ka bixitaanka Israa'iil ee Marinka Gaza, iyo horumarinta barnaamijyada soo kabashada iyo dib-u-dhiska hore.
XIGASHO-AN.
YEMEN OO DALKEEDA KA SOO TARXIISHAY WAKIILKII GANACSIGA SOMALILAND.
(MUUQAALKA)-WAKIILKII SOMALLAND OO LAGA TARXIILAY YEMEN.
(ADEN/YEMEN)-Wararka laga helaayo caasimadda ku meel gaarka ah ee dalka Yemen ee Cadan ayaa sheegaayo in Mas'uuliyiinta Yemen ey soo masaafuriyeen Wakiilkii Ganacsiga ee Somaliland u fadhiyay dalkaas, Idiris Aadan Raage, ka dib markii uu in ka badan laba bilood ku xirnaa magaalada Cadan, sida ay sheegeen ilo Yemeni ah iyo warbaahinta Soomaaliyeed. Wararku waxay sheegayaan in Raage laga sii daayay xabsiga ka hor inta aan laga dhoofin Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Cadan, isagoo raacay diyaarad ay leedahay Air Djibouti. Dowladda Yemen weli si rasmi ah uma shaacin sababta loo xiray iyo faahfaahinta go'aanka lagu masaafuriyay. Sida wararku tilmaamayaan, ciidamada ammaanka ee Cadan ayaa qabtay Raage 13-kii Juun 2026, kadib howlgal lagu galay xafiiska wakiillada ganacsiga ee Somaliland ee degmada Khormaksar. Warbaahinta maxalliga ah ayaa ku warrantay in xarigga lala xiriiriyay munaasabad uu Raage abaabulay 18-kii May, taas oo lagu xusayay waxa Somaliland ugu yeerto maalinta qaranimada. Munaasabaddaas ayaa la sheegay inay ka dhacday iyadoo aan la helin oggolaanshaha lagama maarmaanka ah, waxaana ka qeyb galay xubno ka tirsan Golaha Kumeelgaarka Koonfurta Yemen (STC). Xildhibaan ka tirsan Golaha Wakiillada Somaliland, Guuleed Maxamed Warsame, ayaa sheegay in muddadii uu xirnaa laga qaaday qaar ka mid ah agabkii iyo hantidii xafiiska ganacsiga, isagoo xusay in sii deyntiisa ay si toos ah u xigtay masaafurinta dalka. Yemen ayaa muddo dheer martigelin jirtay xafiiska ganacsiga ee Somaliland, kaas oo markii hore ka shaqeyn jiray magaalada Sanca ka hor inta aan hawlihiisa loo wareejin magaalada Cadan. Wakiilkaan ayaa hiray u fadhi jiray magaaladda caasimadda ah ee Sanca balse kooxda Xuutiyiinta Yemen oo dagaal adag kula jirta Israel ayaa ogaatay in ninkaan Somaliland u fadhiya Sanca uu halis xoogan ku yahay amnigooda gudaha sidaas darteedna ey u sheegeen inuu isaga baxo caasimadda Sanca sida ugu dhaqsiyaha badan.
XIGASHO-HOL.
XUUTIYIINTA OO QARAX KA EEGTAY MARKAB HIDIYA LAGA LEEYAHAY.
(MUUQAALKA)-CALANKA DALKA HINDIYA.
(DELHI/INDIA)-Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Hindiya ayaa si xooggan waxa ey u cambaareysay weerarkii lagu qaaday Markab Ganacsi oo ku sugnaa Badda Cas kaasoo sababay inuu dego, iyadoo xustay in dhammaan shaqaalaha markabka ay badbaadiyeen Ilaalada Xeebaha Yemen. War-saxaafadeed ay soo saartay Wasaaradda ayaa lagu yiri, "Waxaan cambaareyneynaa weerarkii lagu qaaday markab ganacsi oo calanka Hindiya ku leh MSV Faize Noore Oliya, kaasoo ku degay Badda Cas xeebta Yemen Agoosto 4, 2026." Waxay intaas ku dartay, "Dhammaan 13-ka muwaadin ee Hindiya ee saarnaa markabka waa la badbaadiyay. Safaaradda Hindiya ee Riyadh ayaa si dhow ula socota xaaladda waxayna si firfircoon ula shaqeyneysaa mas'uuliyiinta Yemen si loo hubiyo badbaadada iyo amniga shaqaalaha. Waxaan uga mahadcelineynaa mas'uuliyiinta Yemen taageeradooda." Bayaanka ayaa lagu nuuxnuuxsaday in "weerarrada sii socda ee lagu qaaday maraakiibta ganacsiga ee gobolka ay yihiin kuwo walaac weyn leh," waxayna ku baaqday "in la joojiyo bartilmaameedsiga maraakiibta ganacsiga iyo soo celinta xorriyadda marin-haweedka iyo ganacsiga iyada oo loo marayo marin-haweedka caalamiga ah ee gobolka iyada oo aan wax caqabad ah la kulmin, sida waafaqsan qodobbada sharciga caalamiga ah." Dhankiisa, Wasiirka Maraakiibta Hindiya ayaa u xaqiijiyay Reuters in markabka Hindiya "Viz Noor Olya" uu ku dhacay gantaal u dhow biyaha Yemen, taasoo keentay inuu dego. Wuxuu xusay in ilaalada xeebaha Yemen ay badbaadiyeen dhammaan 14-ka shaqaale ee markabka (13 ka mid ah ay ahaayeen Hindi) ayna u qaadeen dekedda Makha ee galbeedka Yemen. Horey, ciidamada xeebta galbeed ayaa ku dhawaaqay badbaadinta shaqaalaha markab xamuul ah oo Hindiya laga leeyahay oo ku degay xeebta Xudeydah, ka dib markii ay weerareen maleeshiyaadka Xuutiyiinta iyagoo adeegsanaya doon walxaha qarxa laga soo buuxiyay xilli ay ku safrayeen qiyaastii 13 mayl oo dhanka koonfureed ah oo ka xigta Xudeydah.
ISHA-AM.
DALALKA IRAN IYO CUMAN OO KU DHAW INEY HESHIIS KA GARAAN MARINKA HORMUZ.
(MUQAALKA)-CALAMADA IRAN IYO CUMAN.
(MASCUT/OMAN)-Iiraan iyo Cumaan ayaa ku dhow inay gaaraan heshiis lagu soo celinayo gaadiidka ganacsiga ee badda ee mara marin biyoodka Hormuz, sida uu maanta daabacay wargeyska The New York Times, isagoo soo xiganaya mas'uuliyiin Iiraan iyo Mareykan ah, sida ay ku warantay Anadolu. Heshiiska suurtagalka ah, sida lagu sheegay warbixintu, maraakiibta galaya Gacanka waxay mari doonaan kanaal maraakiib oo ay maamusho Iiraan oo u dhow xeebteeda, halka gaadiidka dibadda u baxaya ay isticmaali doonaan kanaal u dhow Cumaan. Mas'uuliyiinta Iiraan ayaa u sheegay wargeyska The New York Times in aan wax lacag ah laga qaadi doonin laakiin waxay sheegeen in heshiiska uu ku jiro "kharash adeeg" oo lagu daboolayo saameynta deegaanka, amniga maraakiibta xamuulka qaada iyo booyadaha, iyo kharashyada shaqaalaha. Waxay intaa ku dareen in dakhliga si siman loogu qaybin doono Iiraan iyo Cumaan. Sarkaal Mareykan ah ayaa sheegay in warka Iiraan uu yahay "mid aan sax ahayn," isagoo sheegay in marin kasta oo maraakiib ah oo "ku meel gaar ah" mara aysan u baahnayn ogolaansho Iiraan ah isla markaana aysan ku lug yeelan doonin lacago lagu soo dalacayo. Sida laga soo xigtay warbixinta, qaar ka mid ah saraakiisha sare ee Pentagon ayaa shaki ka qaba qorshaha la soo jeediyay, iyagoo muujinaya walaac ah in uu noqon karo tanaasul loo sameeyo Iiraan. Wargeyska New York Times ayaa sidoo kale sheegay in qaar ka mid ah mas'uuliyiinta Iiraan ay su'aal ka keeneen in heshiisku uu u shaqeyn doono sidii loogu talagalay iyo in laga hortago weerarro kale oo Mareykanka uu qaado.
XIGASHO-AA.
XUUUTIYIINTA YEMEN OO SHEEGTAY INEY WEERAREEN SACUUDIGA.
(MUUQAALKA)-CIIDMADA NAJDA EE YEMEN.
(SANA’A/YEMEN)-Kooxda Xuutiyiinta Yemen ayaa Talaadada maanta ah sheegtay inay weerar diyaaradeed ku qaadeen "bartilmaameed xasaasi ah" oo ka dhacay Garoonka Diyaaradaha ee Najran ee koonfurta Sacuudi Carabiya, sida ay ku warantay Anadolu. Afhayeenka militariga Yahya Sareec ayaa shirkadda warbaahinta bulshada ee X ku eedeeyay in weerarku si sax ah ugu dhacay bartilmaameedkii loogu talagalay. Wuxuu sheegay in howlgalkan la bilaabay iyadoo laga jawaabayo waxa uu ku tilmaamay xadgudubyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Sacuudigu ay ku sameeyeen hawada Yemen ee gobollada Saada iyo Hajjah. Sareec ayaa ka digay in xadgudub kasta oo mustaqbalka loo geysto hawada Yemen "aysan dhici doonin iyada oo aan wax jawaab ah iyo ciqaab ah la helin." Ma jirin wax hadal ah oo ka soo baxay mas'uuliyiinta Sacuudiga oo ku saabsan sheegashada.
ISHA-AA.
DAGAAL CULUS OO MAANTA KA DHACAY MAGAALADDA AL-ZAWIYA EE LIBIYA.
(MUUQAAKA)-WASHAD SIFEYSA BATROOLKA.
(AL-ZAWIYA/LIBYA)-Tan iyo waaberigii Talaadada maanta ah, magaalada Zawiya , oo ku taal galbeedka Liibiya, waxaa ka dhacay iskahorimaadyo rabshado wata oo u dhexeeya malleeshiyaad hubaysan oo xiriir la leh Dowladda Midnimada Qaranka, kuwaas oo sababay dhimasho iyo dhaawac, iyo hakad ku yimid isu socodka gaadiidka iyo shaqada. Warbaahinta maxalliga ah ayaa sheegtay in iskahorimaadyo ay ka socdeen kooxaha "Al-Far" iyo "Al-Sila" meel u dhow warshadda saliidda, waxayna ku faaftay magaalada Surman, taasoo keentay in la xiro waddada xeebta ee isku xirta caasimadda Tripoli iyo xadka Tunisiya. Dhanka kale, ilo-wareedyo maxalli ah ayaa soo sheegay in 4 qof la dilay iyo dhaawaca dhowr kale, marka laga soo tago burbur hantiyeed oo soo gaaray hanti dadweyne iyo mid gaar loo leeyahay, oo ay ku jiraan guryo iyo baabuur, iyadoo si rasmi ah loo aamusay. Muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa sidoo kale muujinayay muuqaallo isku dhacyo ah oo ka dhacayay xaafadaha la deggan yahay, iyadoo ay jirto qiiq iyo dhawaqa rasaasta oo joogto ah. Iyadoo iskahorimaadyadu sii socdaan, Shirkadda Sifeynta Saliida ee Zawiya waxay ugu baaqday shaqaalaha ku sugan meelaha aan ammaan ahayn inaysan imaan goobahooda shaqada, waxayna maanta ku dhawaaqday fasax degdeg ah si ay u ilaaliyaan ammaankooda. Dowladda hoose ee Surman ayaa sidoo kale ku dhawaaqday in shaqada laga joojiyay dhammaan waaxyaha iyo xarumaha, sababo la xiriira xaaladda amniga oo sii xumaanaysa. Dhankeeda, Adeegga Gurmadka Degdegga ah iyo Ambalaaska ayaa sheegay in waddada xeebta ee ka bilaabata Buundada Bir al-Ghanam ilaa nalka taraafikada ee aagga Sabriya ay tahay mid aan ammaan ahayn, iyagoo ugu baaqaya dadka isticmaala waddooyinka inay ka fogaadaan inay maraan sababo la xiriira iskahorimaadyo hubaysan. Dhinaceeda, laanta Bisha Cas ee Zawiya ayaa ugu baaqday muwaadiniinta inay guryahooda ku ekaadaan, ka fogaadaan meelaha bannaan, ka fogaadaan albaabada, daaqadaha iyo dabaqyada sare, oo aysan dibadda u bixin ilaa xaaladdu ay degto oo waddooyin ammaan ah la xaqiijiyo. Waxaa la xusay in xiisadaha amniga ee galbeedka Liibiya ay yihiin kuwo soo noqnoqda inkastoo Dowladda Midnimada Qaran ay isku dayeyso inay soo afjarto waxa ay ku tilmaanto maleeshiyaad iyo kooxo hubeysan oo ku lug leh dambiyada abaabulan, maadaama ciidamadeedu ay hore u sameeyeen hawlgallo amni oo ka dhacay magaalooyinka galbeedka dalka Libiya.
XIGASHO-AA.
CIIDMADA LUBNAAN OO QABTAY HUB TAHRIIB AH.
(MUUQAALKA)-HUBKA LA QABTAY.
(BEIRUT/LUBNAN)-Ciidanka Lubnaan war ey soo saaareen Talaadada maanta ah waxa ey ku sheegeen iney qabteen Gentaallo Grad ah oo laga soo qaaday dalka deriska la ah ee Suriya lana soo geliyey gudaha dalka Lubnaan. Bayaan ey soo saareen ciidamada dalka Lubnaan ayey ku sheegeen in cutub ciidamada ka tirsan ey qabteen Gentaalo 122-mm ah oo ah nuuca Grad,waxaane gentaaladda lagu qabtay duleedka buuraha Arsal ka dib markii laga war helay hawlo tahriibin hub oo ka jira aagaas oo ah halka la isaga gudbo xuduudaha Waqooyi iyo Bari ee dalka Lubnaan,sidoo kale ciidamadda ayaa qabatay gaari loo isticmaali jiray tahriibinta hubka,waxaane la xiray laba nin oo u dhashay dalka Lubnaan kuwaaso looga shakisan yahay iney ka tirsan yihiin shabakada tahriibisa hubka.
ISHA-SA.
IRAN OO DIL KU FULISAY LABA NIN OO BASAAS U AHAA MOSSAD.
(MUUQAALKA)CAASIMADDA TEHRAN.
(TEHRAN/IRAN)-Maxkamad ku taal dalka Iiraan ayaa Isniinta maanta ah dil ku fulisay laba nin oo lagu helay dambi ah inay basaas u ahaayeen Israa'iil, sida ay sheegeen garsoorka, taasoo ah tii ugu dambeysay ee dil toogasho ah oo lagu eedeeyay basaasnimo. Tan iyo markii uu bilowday dagaalka Israa'iil iyo Mareykanka bishii Febraayo, Tehran waxay kordhisay dilalka, iyadoo qaar badan oo ka mid ah dadka la xukumay lagu eedeeyay inay basaas u ahaayeen sirdoonka Israa'iil, sida ay sheegtay AFP. "Omid Behzad iyo Pouria Safvat ayaa la deldelay saaka iyagoo isku-dubaridka goobaha xasaasiga ah ee militariga iyo amniga u gudbiyay wakiilada Mossad," ayuu yiri Mizan, oo ah warbaahinta garsoorka Iiraan, isagoo tixraacaya sirdoonka dibadda ee Israa'iil. Lama sheegin goorta la xiray labada qof iyo goorta maxkamad la saaray, laakiin waxay sheegtay in lagu helay "basaasnimo iyo iskaashi ay la sameeyeen maamulka Sahyuuniyadda". "Waxay ka caawiyeen hay'adaha sirdoonka inay gaaraan ujeeddooyinkooda iyagoo siiyay macluumaad ku saabsan xarumaha militariga iyo amniga intii lagu jiray dagaalka," ayuu raaciyay Mizan. Tirada dilka ah ee ka dhacay Iiraan ayaa korortay tan iyo markii uu dagaalku billowday, kaasoo billowday 28-kii Febraayo iyadoo ay cirka isku shareereen duqeymo xooggan oo ay geysteen Mareykanka iyo Israa'iil oo lagu dilay hoggaamiyihii ugu sarreeyay Iiraan. Sida laga soo xigtay ururada xuquuqda aadanaha oo ay ku jirto Amnesty International, Iiraan waa dalka labaad ee ugu badan ee dila dadka marka laga reebo Shiinaha. Mas'uuliyiintu waxay sannadkii hore dileen ugu yaraan 1,639 qof, taasoo ah tii ugu badnayd tan iyo 1989, sida laga soo xigtay Iran Human Rights, oo ah hay'ad aan dawli ahayn oo fadhigeedu yahay Norway, iyo Together Against the Death Penalty (ECPM), oo xarunteedu tahay Paris. Talaadadii, Amnesty waxay cambaareysay waxa ay ku sheegtay "kor u kaca" dilalka ka dib markii Iiraan ay ku dhawaaqday in la deldelay laba nin oo lagu helay dambi ah inay ka qayb qaateen dibadbaxyo ka dhan ah dowladda xilligii jiilaalka.
ISHA-AA.
MADAXWEYNAHA LUBNAN OO DALBADAY IN LA SOO SAARO NATIIJADA BAARISTII QARAXII BEYRUUT.
(MUUQAALKA)-QARAXII BEYRUUT.
(BEIRUT/LUBNAN)-Madaxweynaha Lubnaan Joseph Aoun ayaa Isniinta maanta ah ku boorriyay garsoorka inay soo saaraan dacwad muddo dheer la sugayay oo ku saabsan qaraxii dekedda Beirut ee dhacay sannadkii-2020, habeenka sannad-guurada lixaad ee masiibada. "Soo saarista dacwadda ee uu sameeyay garsooraha baaritaanka sameeyay waxay noqotay mid lagama maarmaan ah oo aan dib loo dhigi karin," ayuu Aoun ku yiri hadal uu soo saaray. Qaraxii weynaa ee dekedda Beirut ee Agoosto 4, 2020, wuxuu dilay in ka badan 220 qof, wuxuu dhaawacay in ka badan 6,500 wuxuuna burburiyay meelo badan oo caasimadda ah. Mas'uuliyiinta Lubnaan ayaa sheegay in qaraxu uu ka dhashay dab ka kacay bakhaar halkaas oo bacrimin ammonium nitrate ah lagu kaydiyay sannado badan, inkastoo digniino soo noqnoqda loo jeediyay mas'uuliyiinta sare. Qofna mas'uul kama ahayn masiibada, iyadoo dhibanayaasha iyo qoysaskoodu ay weli dalbanayaan caddaalad waddan ay muddo dheer ku jirtay ciqaab la'aan rasmi ah. Caddaalad "waxay la macno tahay ilaalinta xuquuqda, muujinta runta oo dhan iyada oo aan wax dayacaad ah lahayn, iyo la xisaabtanka" dhammaan kuwa dayacaad sameeyay ama sababay masiibada "meel kasta oo ay joogaan," ayuu yiri Aoun. "Garsoorka Lubnaan ayaa maanta loo yeeray in ka badan sidii hore si loo caddeeyo madaxbannaanidiisa iyo awooddiisa ay ku gaarsiin karto caddaalad dhibbanayaasha. Dacwaddu ma aha oo keliya hab sharci ah, laakiin waa xuquuq ay leeyihiin dadka nool ee ku nool shahiidiinta iyo qoysaskooda," ayuu raaciyay. Bishii Maarso, sarkaal garsoore ayaa u sheegay AFP in garsoore Tarek Bitar uu dhammaystiray baaritaankiisa oo ay ku lug leeyihiin ilaa 70 eedaysane oo ay ku jiraan siyaasiyiin, saraakiil amni iyo militari iyo shaqaale rayid ah. Wuxuu kiiska u gudbiyay xeer ilaaliyaha guud kaasoo la doonayay inuu daraasad ku sameeyo, soo bandhigo ra'yigiisa ka dibna dib ugu celiyo Bitar si uu u soo saaro dacwadda. Kiiska, oo wali la xiriira dacwad oogaha guud, waxaa caqabad ku ahaa muran siyaasadeed iyo mid sharci tan iyo 2023, ka dib markii Hezbollah oo ay taageerto Iiraan ay hoggaaminaysay olole dalbanaya in Bitar laga saaro dacwadda, tobanaan dacwadoodna ay sidoo kale isku dayeen inay ka saaraan kiiska. Si kastaba ha ahaatee, Bitar wuxuu dib u bilaabay baaritaannadiisa sannadkii hore markii dheelitirka awoodda Lubnaan uu isbeddelay, Aoun iyo Ra'iisul Wasaare Nawaf Salamna ay xilka la wareegeen ka dib dagaal dhex maray Israa'iil iyo Hezbollah 2023-2024, kaas oo daciifiyay kooxda. Tan iyo markaas, dhowr caqabadood oo sharci ah oo ku hor gudban shaqada Bitar ayaa sidoo kale laga qaaday, oo ay ku jiraan in laga qaado xayiraadda safarka ee ka dhanka ah isaga. Salam wuxuu ku yiri X in "aysan jiri karin heshiis ku kacaya caddaaladda, xitaa haddii mararka qaarkood dib loo dhigo." Wuxuu ku dhaartay "inaan la dabooli karin mas'uul kasta, iyadoon loo eegin mowqifkooda, ha ahaato kiiska qaraxii dekedda Beirut ama arrin kale. Isla xisaabtanku cidna ma badbaadin doono."
ISHA-AN.