SHAN DAL OO KA TIRSAN MIDAWGA YURUB OO RABA INEY RWANDA U MASAAFURIYAAN QAXOOTI.

(MUUQAALKA)-CALANKA MIDAWGA YURUB.

(BRUSSELS/VIENNA)-Shan waddan oo Yurub ah ayaa lagu wadaa inay ku dhawaaqaan qorshe ay ​Isniinta maanta ah ugu dirayaan dadka magangalyo-doonka ah ee la diiday xarun loo masaafuriyo oo ku taal dalka Rwanda, sida ay sheegeen laba ilo xog ogaal ah oo ka warqaba qorshayaasha. Wadamadda Jarmalka, Austria, Giriigga, Denmark iyo Netherlands ayaa bishii Sebtembar sheegay inay ka shaqeynayaan heshiis ay la galeen waddan aan ka tirsanayn Midowga Yurub si uu u martigeliyo waxa loogu yeero xarumaha soo noqoshada, taasoo qayb ka ah dadaal ballaaran oo Yurub ay ku doonayso inay ku kordhiso masaafurinta iyo xakamaynta socdaalka aan caadiga ahayn. Heshiiska, oo la filayo in looga dhawaaqo Vienna, ayaa daba socda ansixinta Xeerka Cusub ee Soo Celinta Qaxootiga ee Midowga Yurub , kaas oo doonaya in la dedejiyo masaafurinta isla markaana u oggolaanaya dalalka xubnaha ka ah inay ka dhisaan xarumo lagu celiyo qaxootiga meel ka baxsan xadka. Iyadoo doorashooyin ay ku soo fool leeyihiin dhowr waddan oo Midowga Yurub ah iyo dareenka ka dhanka ah socdaalka oo baahsan, dowladaha ayaa cadaadis saaran si ay u muujiyaan inay xakameyn karaan socdaalka. Xarumaha masaafurinta ayaa muujinaya muujin muuqata oo muujinaysa go'aankaas, sida ay sheegeen falanqeeyayaashu. Qorshuhu wuu ka duwan yahay qorshihii Britain ee dib u celinta Rwanda ee la dayacay, wuxuuna khuseeyaa oo keliya muhaajiriinta ku fashilmay dhammaan waddooyinka sharciga ah si ay ugu sii joogaan Midowga Yurub, halkii ay ka ahaan lahaayeen kuwa dacwadahooda weli la baarayo.

SU’AALAHA ISLA XISAABTANKA:

Hoggaamiyeyaasha shanta waddan ayaa si isdaba joog ah u sheegay in qorshahoodu uu u hoggaansami doono sharciga Midowga Yurub iyo kan caalamiga ah, laakiin dadka u dooda xuquuqda aadanaha ayaa su'aal ka keenay in xuquuqda muhaajiriinta lagu xadgudbi karo haddii loo wareejiyo waddan aysan xiriir la lahayn. "Maxay dadku heli karaan haddii xuquuqdooda la jebiyo, yaa mas'uul ka ah?" ayay tiri Céline Mias, oo ah Agaasimaha Midowga Yurub ee Golaha Qaxootiga Denmark. "Haddii mas'uuliyaddu ay saaran tahay waddanka xubinta ka ah Yurub, sidee ayay taasi u shaqayn lahayd marka la eego ficil ahaan?" Golaha Yurub, oo ah hay'ad xuquuqda aadanaha oo ka kooban Yurub oo dhan, ayaa bishii Luulyo sheegay in xarumaha dib-u-celinta ay "khatar badan ku yihiin xuquuqda aadanaha." Saraakiisha Yurub ee taageeraya xarumaha ayaa sheegaya in ujeeddada ugu weyn ee siyaasaddu ay tahay ka hortagga halkii laga qaadi lahaa tallaabooyin ballaaran. Waxay ku doodayaan in rajada ah in la siiyo tahriibiyeyaasha kumanaan Yuuro safar khatar ah oo ay ku tagayaan Yurub, oo kaliya loo diro waddan saddexaad, ay ka niyad jabin karto muhaajiriinta qaar inay safarkaas sameeyaan. Si kastaba ha ahaatee, dadka dhaleeceeya waxay sheegayaan in aysan jirin caddayn yar oo muujinaysa in tallaabooyinka fulinta ee adag iyo qorshayaasha masaafurinta ay yareeyaan socdaalka muddada dheer. "Xeerku wuxuu beddelaa sida dadku u safraan, ma aha inay safraan. Qaarkood way hakadaan ama way beddelaan wadada, tahriibiyayaashuna waxay la qabsadaan oo kordhiyaan qiimahooda," ayuu yiri Roberto Forin oo ka tirsan Xarunta Isku-dhafka ah ee Socdaalka, oo ah machad cilmi-baaris oo ururiya xogta waddooyinka socdaalka.

DALKA RABA INUU MARTIGELIYO:

Rwanda waxay isu dhigtay meel ay u dalxiis tagaan dadka soogalootiga ah ee dalalka reer galbeedku ay doonayaan inay ka saaraan, inkastoo ay muddo dheer walaac ka qabeen diiwaankeeda xuquuqda aadanaha. Madaxweyne Paul Kagame ayaa ammaan ka helay hoggaamiyeyaasha reer galbeedka iyo kuwa gobolka isagoo gacan ka geystay soo afjaridda xasuuqii Rwanda ee 1994 iyo dib u dhiska dalka oo noqday meel maalgashi iyo gargaar loo aado. Si kastaba ha ahaatee, dadka dhaliila ayaa ku eedeeyay dowladdiisa inay caburinayso mucaaradka isla markaana ay taageerto kooxda fallaagada M23 ee ka dagaalanta Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, kuwaas oo kooxaha xuquuqda aadanaha ay sheegeen inay geysteen dilal, kufsi iyo xadgudubyo kale. Dadka u dooda xuquuqda aadanaha ayaa sidoo kale tilmaamaya xayiraadaha saaran xorriyadaha siyaasadeed iyo xorriyadda hadalka. Freedom House waxay ku tilmaantay "Ma aha Bilaash", wuxuu furaa tab cusubwaxayna soo xiganaysaa waxa ay ku tilmaantay cabudhinta mucaaradka siyaasadeed iyada oo loo marayo dabagal, cabsi gelin, xarig aan loo meel dayin iyo jirdil. Sannadkii hore Mareykanka wuxuu bilaabay inuu muhaajiriinta u wareejiyo Rwanda isagoo kula heshiiyay heshiis u oggolaanaya inay masaafuriyaan ilaa 250 qof. UK waxay ka baxday qorshaheedii ahaa inay magangalyo-doonka u dirto Rwanda ka dib markii Maxkamadda Sare ee dalkaas ay ku xukuntay inay sharci darro tahay sannadkii 2023. Kigali waxay codsatay lacag dhan 50 milyan oo gini ($63.6 milyan) ka dib markii la baabi'iyay qorshaha UK. Intii lagu guda jiray booqasho bishii Sebtembar oo ay ku tageen Kigali, laba xildhibaan oo ka tirsan Baarlamaanka Yurub ayaa la tusay xarumo loogu talagalay qorshaha UK ee la dayacay kaas oo laga yaabo inuu hoy u noqdo muhaajiriinta laga soo wareejiyay waddamada Midowga Yurub, oo ay ku jirto hotel.

ISHA-REUTERS.

Previous
Previous

CIIDAMADDA XDS OO SHAN XARUMOOD KALA WAREEGAY KUWA YUGANDHA.

Next
Next

NIN SOOMALI-AMERIKAN AH AYAA LAGU DHIBAATEEYEY GOBOLKA MINNESOTA.