BEEGSIGA SHAQSIYAAD GAAR AH MA TAHAY MID MANSAB LAGU GAARI KARO?
(MUUQAALKA)-UU BEEGSADAY ABIIB.
(TORONTO/CANADA)-Dowladda Kenya waa inay si cad u kala saartaa dadka Soomaaliyeed ee si sharci ah u leh hantida iyo dadka lagu tuhunsan yahay inay hantidooda ku heleen musuq-maasuq ama xatooyo loo geystay hantida dadweynaha. Marka koowaad, waxaa jira Soomaali hanti ku leh Kenya oo aan waligood xil dowladeed ka qaban Soomaaliya, isla markaana aan waligood lagu eedayn inay si khaldan u isticmaaleen lacagaha dadweynaha. Waxaa ka mid ah Ganacsato, Xirfadlayaal, Maalgashadayaal iyo xubno ka tirsan qurbo-joogta Soomaaliyeed oo hantidooda si sharci ah ku kasbaday, dabadeedna Kenya ku maalgashaday. Hantidooda looma qaadan karo inay tahay hanti laga shakiyo oo keliya sababtoo ah waa Soomaali. Marka labaad, waxaa jira shaqsiyaad hadda haya ama hore u soo qabtay xilal dowladeed oo Soomaaliya ah, kuwaas oo si la aamini karo loogu tuhunsan yahay inay lunsadeen hantida dadweynaha ama ay urursadeen hanti aan la sharixi karin. Haddii caddaymo muujinayaan in lacag Soomaaliyeed oo dadweyne la xaday, dabadeedna lagu iibsaday guryo, hoteello, ganacsiyo ama dhul ku yaalla Kenya, hantidaas waa in la baaro, haddii dambigeedana si sharci ah loo xaqiijiyo, lagu soo celiyo hab waafaqsan sharciga. Waxaa sidoo kale jira qurbo-joogta Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan dad hantidooda si sharci ah uga kasbaday dalal sida Maraykanka, dabadeedna ku maalgashaday Kenya. Dadkaas looma qasi karo cid kasta oo laga yaabo inay lacag dibadda ka xadday. Haddii qof dhab ahaantii lacag ka xaday Maraykanka, markaas Maraykanku ha raaco halka ay lacagtu martay oo ha soo ceshado hantidiisa. Kenya uma baahna inay si kama’ ah u noqoto bakhaar caalami ah oo lagu keydiyo hantida la xaday. Waxa aysan Kenya samayn karin waa inay bartilmaameedsato bulshada Soomaaliyeed oo dhan—ama, waxa ka sii daran, inay si gaar ah u beegsato qabiil ama koox gaar ah—sababo la xiriira falal lagu eedaynayo shaqsiyaad gaar ah. Taasi waa ciqaab wadareed, ee ma aha caddaalad. Soomaaliya waxay hore u soo martay cawaaqibka ka dhasha in bulshooyin dhan loo qaado inay mas’uul ka yihiin falalka shaqsiyaad, gaar ahaan xilligii General Maxamed Siyaad Barre (AUN). Kenya ma aha inay dib u soo celiso qaabkii kaas oo kale, iyadoo maanta loogu yeerayo magaca casriga ah ee “soo-celinta hantida.” Raac halka lacagtu martay, ee ha raacin magaca qoyska. Raac caddaynta, ee ha raacin qowmiyadda. Haddii lacagtu ay leedahay shacabka Soomaaliyeed oo laga xaday Soomaaliya, sharciga ha lagu raaco, hantidana ha lagu soo celiyo dalkii iyo ujeeddadii dadweyne ee loogu talagalay. Haddii lacag laga xaday Maraykanka, dadka Maraykanka ah ha raacaan oo ha soo ceshadaan. Haddii se ay tahay hanti uu si sharci ah u kasbaday maalqabeen Soomaaliyeed, waxaa laga yaabaa in waxa ugu cusub ee la ogaado uu noqdo in hanti lahaanshaha adigoo Soomaali ah uusan, keligiis, dembi ahayn. Haddii kale, Kenya waxay halis ugu jirtaa inay olole ka dhan ah musuqmaasuqa u beddesho baaritaan qowmiyadeed—iyadoo waraaqaha lahaanshaha hantiduna ay u muuqdaan inay noqdaan dukumentiyada cusub ee lagu hubiyo jinsiyadda. Caddaaladdu waa inay noqotaa mid ku salaysan shaqsiga, caddaynta, hufnaanta iyo sinaanta sharciga. La dagaallan musuqmaasuqa, ee ha bartilmaameedsan Soomaalida. Qoraalkan ayaa jawaab u ah Qoraal uu horay bartiisa X u soo dhigay Ex.Xildhibaan Abiib oo horay looga eryey Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ka dib markii uu soo xaadiri waayey kulanadda baarlamaanka.
WAXAA QORAY: Dr.ABDI ULUSSO.
