MASAR OO GEN.XAFTAR KU CADAADINEYSO INUU XIRIIRKA U JARO IMAARAATKA.
(SAWIRKA)-XAFTAR IYO EL-SISI.
(CAIRO/EGYPT)-Hubka ayaa weli ka soo qulqulaya Liibiya una gudbaya Suudaan inkastoo Sacuudiga iyo Masar ay cadaadis saareen Khalifa Xaftar si uu u joojiyo taageerada milatari ee Imaaraatka ay siiso Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF), sida ay ogaatay Middle East Eye. Horraantii toddobaadkan, MEE waxay sheegtay in taliyaha bariga Liibiya uu cadaadis sii kordhaya kala kulmayo Qaahira iyo Riyadh, kuwaas oo ka digay in gargaarka sii socda uu kicin karo isbeddel weyn oo ku yimaada xiriirka Masar iyo isaga. Sadaam Xaftar, wiilka Khalifa iyo ku xigeenka taliyaha ciidamada isku magacaabay ciidamada Carabta ee Liibiya (LAAF), ayaa "looga yeeray" Qaahira horraantii bishan si uu u soo afjaro dagaalka, kaas oo lagu amray inuu si deg deg ah u joojiyo taageerada RSF, sida laga soo xigtay ilo wareedyo Masar ah. Ilo wareedyo Liibiyaan ah oo si toos ah u og arrinta ayaa u sheegay MEE, iyagoo shuruud ku xiraya inaan la magacaabin, in Sadaam uu hadda cadaadis kala kulmayo Imaaraadka Carabta si uu u sii wado fududeynta shixnadaha hubka ee loo dirayo Suudaan iyada oo loo marayo bariga Liibiya. Ilo-wareedyadu waxay sheegeen in Sadaam uusan weli go'aan gaarin, xitaa iyadoo hubku uu ku sii qulqulayo Suudaan. Cadaadiska saaran Xaftar wuxuu qayb ka yahay dadaal ballaaran oo Masar iyo Sacuudigu ay ku doonayaan inay ku hor istaagaan in hubka, shidaalka iyo dagaalyahannada loo wareejiyo RSF, lagu xakameeyo saameynta Imaaraadka iyo in laga hortago xasillooni darro dheeraad ah oo ka dhacda xadka Masar-Liibiya-Suudaan. Markii Sadaam uu booqday Masar horraantii bishan, warbaahinta maxalliga ah waxay booqashada ku tilmaameen mid iskaashi milatari oo caadi ah. Si kastaba ha ahaatee, ilo wareed ayaa u sheegay MEE inay dhab ahaantii ahayd digniin ku saabsan hubka la xaqiijiyay iyo shidaalka Imaaraadka Carabta ee loo wareejiyay RSF iyada oo loo marayo meelaha ay maamusho Xaftar. "Saraakiisha sirdoonka iyo militariga Masar waxay digniin adag u direen Khalifa Xaftar iyada oo loo marayo wiilkiisa," ayuu yiri ilo-wareedku. Mas'uuliyiintu waxay sidoo kale soo bandhigeen caddeymo muujinaya shixnadaha hubka ee Imaaraatka, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo nidaamyada difaaca cirka oo gaaray RSF, iyo sidoo kale shixnadaha shidaalka ee ka imanaya Warshadda Sifeynta saliida ee Sarir ee Liibiya oo loo gudbiyay hoggaamiyaha RSF Maxamed Hamdan Dagalo. Tan iyo markii dagaal uu ka dhex qarxay Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF) iyo RSF bishii Abriil 2023, Masar waxay si feejigan u daawanaysay iyadoo deriskeeda koonfureed uu sii galayo fowdo.
SOO SAARIDDA HANJABAAD:
Qaahira waxay taageertaa dowladda iyo militariga Suudaan, kuwaas oo bilihii ugu dambeeyay ay lumiyeen magaalooyin iyo magaalooyin istiraatiiji ah oo ay lahayd RSF, gaar ahaan EL-Fasher oo ka tirsan Darfur , halkaas oo la rumeysan yahay in kumanaan qof ay ku xasuuqeen ciidamada milatariga. In kasta oo maamulka Xaftar ee bariga Liibiya ay muddo dheer taageero ka helayeen Masar, haddana waxaa sidoo kale taageera Imaaraadka Carabta, oo ah maal-galiyaha ugu weyn ee RSF, isla markaana hubka, calooshood u shaqeystayaasha iyo lacagaha u marinayay ciidamada qalabka sida iyada oo loo marayo Liibiya, Chad iyo Itoobiya. Sida lagu shaaciyay warbixin dhawaan la soo saaray , khadadka sahayda ee mara Liibiya oo RSF ay samaysay iyagoo qabsaday aagagga xuduudda bishii Juun ayaa si toos ah uga qayb qaatay qabsashada kooxda EL-Fasher, ka dib go'doomin socotay in ka badan 550 maalmood. Sida laga soo xigtay ilo-wareed militari, Masar waxay haysaa sawirro cirka ah oo muujinaya shixnado hub ah oo ka soo guuraya Abu Dhabi una socda meelaha uu maamul Xaftar iyo wixii ka dambeeya RSF, iyo sidoo kale booyadaha shidaalka ee Liibiya ee sahayda u qaada RSF ee Darfur. "Hay'adaha amniga Masar ayaa sidoo kale la socday, iyada oo loo marayo kormeer maqal iyo muuqaal ah, imaatinka calooshood u shaqeystayaasha ka socda Colombia iyo Venezuela ee Liibiya, halkaas oo looga wareejiyay Suudaan si ay ugu biiraan RSF," ayuu yiri ilo-wareedku. "Haddii aan taageero noocaas ah la helin, RSF ma gaari lahayn horumarkii ugu dambeeyay," ayuu raaciyay. "Fariintu way caddayd: taageerada joogtada ah ee RSF waxay ku qasbi doontaa Masar inay dib u eegto xiriirkeeda oo dhan ee ay la leedahay bariga Liibiya." Sida laga soo xigtay sarkaalka ciidamada Masar, Qaahira iyo Riyadh waxay bixiyeen iskaashi Saddam Haftar iyo taageero dhaqaale iyo mid militari oo kale si ay u beddelaan taageerada Imaaraadka. Ilo-wareedku wuxuu xusay in kulamadii dhexmaray Saddam Haftar iyo mas'uuliyiinta Masar ay ku xigeen heshiis hub oo Sacuudigu la galay Pakistan oo qiimihiisu yahay $4 bilyan. "Hubka waxaa la filayaa in loo qaybiyo ciidamada Xaftar iyo ciidanka Suudaan ee uu hoggaamiyo CabdulFataax AL-Burhaan," ayuu raaciyay. Xaftar wuxuu maamulaa bariga iyo koonfurta Liibiya, isagoo maamulkiisu yahay mid la tartamaya dowladda caalamku aqoonsan yahay ee fadhigeedu yahay Tripoli. Si kastaba ha ahaatee, ilo-wareedyada ciidanka ayaa sheegay in saraakiisha militariga Masar ay la wadaageen sirdoonka Sadaam Xaftar iyagoo qeexaya qorshayaasha Imaaraatka ee lagu kala qaybinayo dhulka Xaftar marka RSF ay qabsato xukunka Darfur iyo Kordofan isla markaana ay khalkhal geliso xasilloonida Waqooyiga Suudaan ee SAF ay haysato. "Qorshaha Imaaraatku wuxuu ku lug lahaa qaybinta Liibiya aagag badan, iyadoo meelaha qaar ay ku harsan yihiin gacanta Tripoli, kuwa kalena ay hoos yimaadaan Benghazi, Jufra iyo Sirtena ay kala go'een," ayuu yiri ilo-wareedku.
KHILAAFKA GOBOLKA:
Khilaaf u dhexeeya xulufada Sacuudiga iyo Imaaraadka ayaa toddobaadyadii u dambeeyay si cad uga qarxay fagaarayaasha. Imaaraadka Carabta ayaa sanadihii ugu dambeeyay khilaaf ka abuuray Bariga Dhexe iyo Afrika iyadoo taageeraysa dhowr kacdoon iyo kooxo gooni u goosad ah, oo ay ku jirto RSF, oo lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ay ku jiraan xasuuq. Horraantii bishan, kooxda gooni u goosadka ah ee Golaha Ku-meel-gaarka Koonfureed oo ay taageerto Imaaraadka Carabta ayaa waxaa ka adkaaday dagaalyahanno taageersan dowladda Yemen oo ay taageerayaan duqeymaha cirka ee Sacuudiga, ka dib markii ay si kooban u qabsadeen dhammaan bariga dalka. Horumarrada waxaa la socday hadallo naadir ah oo cambaareyn ah oo dhex maray Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, tan iyo markaas Riyadh waxay si cad uga soo horjeedday siyaasadda Imaaraadka ee gobolka, Masar ayaa ku biirtay Sacuudi Carabiya arrintan. Horraantii bishan, MEE waxay sheegtay in Qaahira ay la wadaagtay sirdoonka Riyadh dhaqdhaqaaqyada Imaaraadka ee Yemen. "Taageerada Imaaraadka ee RSF waxay qayb ka ahayd istaraatiijiyad ballaaran oo lagu qaabeynayo mustaqbalka Suudaan iyo Liibiya iyo xoojinta caasimadeeda Geeska Afrika iyo Sahel," ayuu falanqeeyaha juqraafiyeed ee fadhigiisu yahay Qaahira u sheegay MEE, isagoo si qarsoodi ah u hadlaya sababo la xiriira walaac amni. "Laakiin himilooyinkaas ayaa si isa soo taraysa isugu dhacay danaha Sacuudiga, gaar ahaan iyadoo Riyadh ay u aragto kororka RSF inay khatar ku tahay xasilloonida gobolka iyo caqabad toos ah oo ku wajahan ciidamada ay taageerto Sacuudiga ee Yemen."
XIGASHO-MEE.
