GANACSATADA SOOMAALIYEED OO WALAAC KA MUUJISAY BURCAD BADEEDA.
(MUUQAALKA)-BURCAD BADEED.
(MUQDISHO/SOMALIA)-Burcad-badeedda Soomaaliya ayaa mar kale muujinaysa dhaqdhaqaaq sii kordhaya oo ka jira xeebaha waqooyi-bari Soomaaliya iyo Gacanka Cadmeed, iyadoo xaaladda amni ee Badda Cas ay sii kordhisay walaaca laga qabo badqabka maraakiibta ganacsiga. Warbixin ay baahisay Xinhua, oo soo xiganaysa falanqeeyayaal iyo mas’uuliyiin, ayaa sheegtay in weerarro iyo afduubyo maraakiib ah oo dhacay tan iyo bishii Abriil ay dib u soo nooleeyeen walaaca laga qabo burcad-badeedda Soomaalida. Ururka Caalamiga ah ee Badaha (IMO) ayaa 24-kii Agoosto ka digay kororka falalka burcad-badeednimo, isagoo sheegay in in ka badan 90 shaqaale maraakiib ah ay weli gacanta ugu jiraan shabakadaha burcad-badeedda. Falanqeeyayaasha ayaa sababaha dib u soo laabashada burcad-badeedda ku xira arrimo ay ka mid yihiin saboolnimada, shaqo la’aanta, maamul-xumada xeebaha iyo kalluumeysiga sharci-darrada ah ee ay maraakiib shisheeye ka sameeyaan biyaha Soomaaliya. Mohamed Husein Gaas, oo ah agaasimaha Raad Peace Research Institute, ayaa sheegay in hoos u dhaca joogitaanka ciidamada badda ee caalamiga ah ee Gacanka Cadmeed, kadib markii xoog badan loo weeciyay xiisadda Badda Cas, uu fursad cusub siiyay kooxaha burcad-badeedda. Gaas wuxuu sheegay in burcad-badeedda hore loo xakameeyay balse aan si dhab ah loo xallin sababihii salka u ahaa, isagoo tilmaamay in amni-darrada xeebaha, saboolnimada iyo dowladnimada daciifka ah ay weli yihiin caqabado waaweyn. Xiisadda ka taagan Yemen iyo weerarrada Xuutiyiinta ayaa sidoo kale wax ka beddelay isu-socodka maraakiibta caalamiga ah, iyadoo qaar ka mid ah maraakiibta ay beddeleen waddooyinkii ay mari jireen. Si kastaba, Gaas wuxuu ka digay in aan loo qaadan xaqiiqo la xaqiijiyay sheegashada ah in kooxaha Xuutiyiinta iyo burcad-badeedda Soomaalida ay leeyihiin xiriir hawlgal oo toos ah. Dhaqdhaqaaqa burcad-badeedda iyo khataraha kale ee amniga badda ayaa sidoo kale walaac ka abuuraya ganacsiga Soomaaliya, oo si weyn ugu tiirsan badeecooyinka dibadda laga keeno. Cabdirisaaq Sabriye, oo ka tirsan Rugta Ganacsiga iyo Warshadaha Soomaaliya, ayaa sheegay in shirkadda maraakiibta ee Maersk ay hakisay ballamihii cusub ee xamuulka ee u socday ama ka imaanayay dekedda Berbera, iyadoo shirkaddu sabab uga dhigtay arrimo la xiriira jadwalka iyo dib-u-habeynta waddooyinka maraakiibta ee gobolka. Go’aankaas si toos ah looguma xiriirin burcad-badeedda, balse wuxuu tusaale u yahay caqabadaha saameynaya isku-socodka ganacsiga Geeska Afrika. Ganacsatada ayaa ka digaya in haddii khataraha badda ay sii socdaan ay kordhi karaan qiimaha caymiska maraakiibta, kharashaadka xamuulka iyo shidaalka, taas oo ugu dambeyn saameyn ku yeelan karta qiimaha badeecooyinka gudaha Soomaaliya. Yusuf Mohamed Mahadale, oo ganacsatada Soomaaliya looga yaqaan Shakirow, ayaa sheegay in qiimaha qalabka dhismaha, shidaalka iyo gaaska wax lagu karsado uu sare u kacay bilihii u dambeeyay. Wuxuu tilmaamay in badeecooyin badan oo Soomaaliya laga isticmaalo ay kasoo gudbaan marin-biyoodka Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed. Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda sheegtay inay waddo howlgallo dhulka iyo badda ah oo lagu wajahayo kooxaha burcad-badeedda. Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa soo hadal qaaday howlgal 29-kii Agoosto lagu xoreeyay markabka MV Lutuf, oo la sheegay in kooxo burcad-badeed ah ay afduubteen. Dowladdu waxay sidoo kale ku baaqday in ciidamada badda ee caalamiga ah ay taageeraan dadaallada Soomaaliya, iyadoo arrinta burcad-badeedda loo gudbinayo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. Warbixintu waxay xustay in Baarlamaanka Soomaaliya uu dhowaan ansixiyay sharciyo la cusbooneysiiyay oo la xiriira la-dagaallanka burcad-badeedda. Falanqeeyayaasha ayaa, si kastaba, qaba in howlgalada badda oo keliya aysan ku filnayn xal waara, waxayna ku baaqayaan in la xoojiyo maamulka iyo amniga xeebaha, lana abuuro fursado dhaqaale oo dadka ku nool deegaannada xeebaha ka fogeeya ku biirista burcad-badeedda. Haddii falalka burcad-badeeddu isu beddelaan khatar joogto ah oo nidaamsan, waxaa laga cabsi qabaa in shirkadaha maraakiibta ay mar kale ka fogaadaan Gacanka Cadmeed, taas oo sare u qaadi karta kharashaadka gaadiidka iyo qiimaha badeecooyinka, isla markaana saameyn ku yeelan karta ganacsiga Soomaaliya iyo isu-socodka ganacsiga caalamka.
ISHA-GJ.
