XIISADDA SIYAASADEED EE MASAR IYO ITOOBIYA OO SARE U KACDAY.

(MUUQAALKA)-CALAMADA MASAR IYO ITOOBIYA.

(CAIRO/EGYPT)-Xiisadda diblomaasiyadeed ee u dhaxaysa Qaahira iyo Addis Ababa ayaa si degdeg ah u korodhay ka dib markii Itoobiya ay si lama filaan ah u go'aansatay inay xubin ka tirsan safaaradda Masar ku dhawaaqdo qof aan la magacaabin isla markaana ay dalbato inuu baxo, taasoo Masar ay isla markiiba kaga jawaabtay iyadoo adeegsanaysa mabda'a is-dhaafsiga iyo inay eriday la-taliyaha safaaradda Itoobiya ee Qaahira. Kor u kaca degdega ah wuxuu mugdi gelinayaa xiriirka labada dal ee horey u xumaa, wuxuuna sii adkeynayaa muuqaalka adag ee Geeska Afrika iyo Wabiga Nile.

DHOOFINTA DHIBAATOOYINKA GUDAHA:

Iyadoo xiisaddan sii kordheysa, fiiro gaar ah ayaa loo jeedinayaa ujeeddooyinka iyo ujeeddooyinka dhabta ah ee ku kallifay dowladda Itoobiya inay qaaddo tallaabadan aan si fiican looga fiirsan ee ka dhanka ah howlgalka diblomaasiyadeed ee Masar. Khubarada Masar, siyaasiyiinta, iyo xirfadlayaasha sharciga ayaa xaaladda u fasirtay qalab lagu dhoofinayo dhibaatooyinka gudaha Itoobiya una gudbinayo adduunka dibadda, iyagoo isla markaasna ka digaya khatarta ah in la wiiqayo marinnada isgaarsiinta ee harsan ee u dhexeeya laba waddan oo waaweyn. Xaaladdan oo kale, Dr. Haitham Omran, oo ah borofisar ku takhasusay cilmiga siyaasadda iyo sharciga caalamiga ah ee Jaamacadda Suez, ayaa u sheegay Al-Arabiya.net iyo Al-Hadath.net in go'aanka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ee ah in diblomaasi Masar ah lagu dhawaaqo in aan la aqoonsanayn uu muujinayo qoto dheeraanta xiisadda iyo marxaladaha xasaasiga ah ee xiriirka ka dhexeeya Qaahira iyo Addis Ababa. Wuxuu intaas ku daray in inkastoo Qodobka 9aad ee Heshiiskii Vienna ee 1961 ee Xiriirka Diblomaasiyadeed uu siinayo dalka martida loo yahay xuquuq buuxda oo madax-bannaan oo uu ku qaadi karo tallaabadaas iyada oo aan loo baahnayn in la caddeeyo, haddana waqtiga iyo xawaaraha go'aanku waxay bixiyaan saameyn siyaasadeed oo ka baxsan qaab-dhismeedka hab-raaca caadiga ah, taasoo gelinaysa marinka ugu muhiimsan ee isgaarsiinta labada dal cadaadis dheeraad ah. Imran wuxuu intaas ku daray in "marka laga eego dhinaca juqraafiyeed, horumarkan waxaa lagu akhriyaa macnaha faylalka khilaafaadka isku xiran iyo tartanka gobolka ee kulul ee ka jira Webiga Niil iyo Geeska Afrika," iyadoo la tixgelinayo in tallaabadan Addis Ababa ay u jeedsatay ay tahay farriin siyaasadeed oo kacsan oo sii adkeynaysa waddooyinka loo maro yareynta xiisadda. "Fallaagada Tigray waxay qabsadeen garoomada diyaaradaha waxayna isku dhaceen ciidamada federaalka ee waqooyiga Itoobiya iyadoo laga cabsi qabo dagaal cusub oo gebi ahaanba ka dhaca." - AFP

XULASHOOYINKA MASAR EE TARTIIB TARTIIBKA AH:

Wuxuu intaas ku daray in "qodobada sharciga caalamiga ah ay Masar u damaanad qaadeen xulashooyin taxane ah, oo ka bilaabma waajibka habraaca ah ee ah in la joojiyo waajibaadka diblomaasiyadda la isweydiinayo, isla markiibana lagu saleeyo xuquuqdeeda asalka ah ee mabda'a is-dhaafsiga iyadoo la eryayo diblomaasi Itoobiyaan ah oo isla darajadaas leh, taasoo horseedaysa fursado horumarsan sida in safiirka loo yeero si loo la tashado ama la yareeyo heerka matalaadda diblomaasiyadeed." Bare sare oo ka tirsan sharciga caalamiga ah ayaa tilmaamay in "ugu dambeyntii, ilaalinta ugu yaraan kanaallada isgaarsiinta diblomaasiyadeed ay tahay baahi istiraatiijiyadeed oo lama huraan u ah amniga iyo xasilloonida gobolka," isagoo sharraxaya in xidhitaanka daaqadaha wadahadalka ama adkeynta xarigga howlgallada aysan u adeegi doonin xallinta arrimaha muhiimka ah, laakiin ay abuureyso jawi shaki labada dhinac ah, kaas oo u baahan in la adeegsado qalabka diblomaasiyadda aamusan iyo mudnaanta la siiyo danaha muhiimka ah ee guud, iyadoo Qaahira ay si taxaddar leh uga go'an tahay waddooyinka caqliga leh ee ilaaliya sharafta iyo madaxbannaanida dowladda isla markaana ka hortagaya in kanaallada diblomaasiyadeed ay simbiriirixan u noqdaan meel aan laga soo kaban karin. Dhankiisa, Danjire Salah Halima, oo hore u ahaa Kaaliyaha Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar, ayaa u sheegay Al-Arabiya.net iyo Al-Hadath.net in Itoobiya ay qaaday tallaabo gebi ahaanba khaldan, isagoo sharraxay in horumarka amniga iyo siyaasadda ee hadda ka socda Itoobiya ay la xiriiraan xaaladdeeda gudaha. Xaliima waxay soo xigatay hadalkii ay soo saareen isbahaysiga toddobo ciidan oo siyaasadeed oo hubaysan oo Itoobiya ku sugan, iyadoo xustay inay ujeeddooyinkooda si aan mugdi ku jirin u qeexeen, "taas oo xaqiijinaysa inaysan jirin faragelin dibadeed ama taageero, maadaama dowladda federaalka ee Addis Ababa aysan soo bandhigin wax caddayn ah oo muujinaysa ku lug lahaanshaha dhinac shisheeye."

“DEMBIILE SI UU QIIL UGU SAMEEYO DHIBAATOOYINKIISA”.

Kaaliyaha hore ee Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa sii watay hadalkiisa, isagoo leh: "Waxay u muuqataa in Addis Ababa ay tallaabadan u adeegsatay marmarsiiyo ay ku qiil samaynayso dhibaatooyinka iyo siyaasadaheeda, kuwaas oo ay diidmo ballaaran kala kulmeen ciidamada qaranka, kuwaas oo dalabaadkoodu gaaray heer ay ku ridaan nidaamka federaalka laftiisa." Xaliima waxay hadalkeeda ku soo gabagabaysay: "In kasta oo mid ka mid ah mabaadi'da aasaasiga ah ee siyaasadda arrimaha dibadda ee Masar ay tahay faragelin la'aanta arrimaha gudaha ee dalalka iyo ilaalinta midnimadooda iyo midnimadooda dhuleed, jawaabta go'aanka leh ee Masar waxay ku timid tallaabo weyn oo degdeg ah oo waafaqsan mabda'a is-dhaafsiga," isagoo muujinaya rajada uu ka qabo in Itoobiya ay ogaan doonto in xiriirka ay la leedahay dalalka deriska ah uu ku dhisan yahay ixtiraamka axdiyada iyo sharciyada caalamiga ah, oo aan loo jeedin kor u kaca ku salaysan sheegashooyin aan sal iyo raad lahayn.

ISHA-AA.