QAXOOTIGA YEMEN KA SOO GALAY JABUUTI OO CULEYS BA’AN KU HAAYO…

(MUUQAALKA)-QAXOOTI.

(DJIBOUTI)-Jabuuti, oo ah waddan ay ku nool yihiin qiyaastii 1.2 milyan oo qof oo ku nool dhammaadka koonfureed ee Badda Cas, ma awoodi karto inay kaligeed xakamayso mowjadaha Yemeniyiinta ee halkaas imanaya iyagoo ka cararaya colaadda ka jirta waddankooda, marka lagu daro boqolaal kun oo muhaajiriin ah oo horeyba u mara lamadegaanka sanad walba, sida uu Arbacadii ka digay sarkaalka ugu sarreeya Qaramada Midoobay ee dalka Afrika. Jose Barahona, oo ah isku-duwaha Qaramada Midoobay ee Jabuuti, ayaa sheegay in ku dhawaad ​​4,000 oo qaxooti ah ay ka soo gudbeen marin biyoodka Bab Al-Mandab iyagoo ka soo tallaabay Yemen muddo toddobaad ah. Inta badan waxay gaareen ama ku dhawaadeen Obock, oo ah magaalo kalluumeysi oo fog oo ay ku nool yihiin qiyaastii 20,000 oo qof oo ku nool waqooyiga dalka, oo ku taal gobol horey ula halgamayay abaar iyo cunto yaraan. "Waxay noqonaysaa duufaan qumman oo ka jirta qaybtan Jabuuti," ayuu Barahona u sheegay wariyeyaasha isagoo adeegsanaya xiriir muuqaal ah. "Dhammaanteen waxaan isku dayeynaa inaan taageerno, laakiin runtii waxaan u baahanahay inaan abaabulno midnimada bulshada caalamka." Wuxuu sheegay in in ka badan kala bar dadka cusub ee ka yimid Yemen ay ahaayeen carruur, inta badan kuwa kalena ay ahaayeen haween. Inta badan waxay ka yimaadeen Mokha iyo agagaarkeeda, ayuu u sheegay Arab News. "Khilaafka wuxuu ahaa markii colaadda Yemen ay gaartay dekedda Mokha," ayuu raaciyay. "Dhowr maalmood ka dib, waxaan bilownay helitaanka qaxootigan." Qaxitaanka ayaa ka dambeeyay qabsashadii Xuutiyiinta bishii Sebtembar magaalada dekedda leh ee Mokha ee Badda Cas, ka dibna waxay ka gudbeen xeebta koonfur-galbeed ee Yemen iyo jasiiradaha ku yaal iyo agagaarka marin biyoodka Bab Al-Mandab. Hay'adda Caalamiga ah ee Socdaalka ee Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in dagaallo cusub oo u dhexeeya Xuutiyiinta iyo ciidamada dowladda Yemen toddobaadyadii la soo dhaafay ay barakiciyeen in ka badan 200,000 oo qof, taasoo ka badan qiyaasta 82,000 oo qof horraantii Sebtembar. Hay'adaha Qaramada Midoobay iyo dowladda Jabuuti ayaa soo saaray codsi ku aaddan kaalmo qaran iyo mid caalami ah Sebtembar 17 iyadoo tirada dadka imanaya ay sii kordhaysay. Barahona wuxuu sheegay in tirada dadka soo galaya ay ka korodhay qiyaastii 20 ilaa ku dhawaad ​​3,800 muddo afar maalmood ah intii lagu jiray usbuucii ugu horreeyay ee uu ka sii darayay Yemen, qiyaastii bil ka hor, ka dibna ay hoos u dhacday. Dadka cusub waxay ku biireen qiyaastii 35,000 oo qaxooti muddo dheer ah oo ka yimid waddamada deriska la ah kuwaas oo horey u joogay Jabuuti. Codsiga Qaramada Midoobay ee ah in la maalgeliyo si wax looga qabto xaaladda bani'aadamnimo ayaa lagu bartilmaameedsanayaa qiyaastii $7 milyan, oo keliya $2.8 milyan oo ka mid ah la fuliyay, ayuu yiri Barahona, isagoo ka digaya in miisaaniyadda gargaarka caalamiga ah ee sii yaraanaysa ay durba qaniinayso. "Caalamka oo dhan, maalgelinta horumarinta iyo gargaarka bani'aadamnimada ayaa hoos u dhacaysa, waxaana aragnay hoos u dhacaas ku yimid gargaarka loo fidiyo muhaajiriinta iyo qaxootiga Jabuuti," ayuu u sheegay Arab News. "Waxaa jira xad u gaar ah inta ay dawladda Jabuuti, oo leh rabitaankeeda wanaagsan, bixin karto. Dalka oo dhan waa 1 milyan oo qof, waana waddan soo koraya. Waa halkaas meesha aan u malaynayo, maadaama aan nahay bulshada caalamka, in aan garab istaagno dawladda Jabuuti." Cadaadiska saaran Obock waxaa sii xumeynaya meesha ay ku taal mid ka mid ah waddooyinka socdaalka aan caadiga ahayn ee ugu mashquulka badan adduunka. Inta u dhaxaysa 250,000 iyo 300,000 oo muhaajiriin ah, oo inta badan ka yimid miyiga Itoobiya, ayaa sannad walba dhex mara magaalada iyagoo rajeynaya inay ka gudbaan badda una gudbaan Yemen oo ay gaaraan Sacuudi Carabiya iyo waddamada kale ee Khaliijka iyagoo raadinaya shaqo, ayuu yiri Barahona. Qiyaastii 20 boqolkiiba tiradaas waxay u socotaa jihada ka soo horjeeda. Laakiin iyadoo u gudubka Yemen uu hadda aad u adag yahay in la diyaariyo, muhaajiriin badan ayaa ku xayiran. "Waxaan haynaa dad aad u badan oo ku xayiran Jabuuti oo ku xayiran Obock," ayuu yiri Barahona, isagoo sharraxaya muuqaallada muhaajiriinta oo yimid "iyagoo wata dhalo biyo ah iyo wax yar oo kale." Kuwa isku dayaya inay ka gudbaan badda, waxay weli tahay safar halis ah; 139 meyd ayaa la helay, 84 qofna weli waa la la'yahay ka dib markii doon xamuul ah oo sidday in ka badan 300 oo qof ay ku degtay Badda Cas toddobaadkii hore, ayuu yiri Barahona. Kuwa kale waxay u dhintaan fuuq-bax iyagoo isku dayaya inay ka gudbaan lamadegaanka iyagoo lugeynaya. Dhanka kale, xilli roobaadkii gaabnaa ee sanadkan oo aan si fiican loo helin ayaa 25 boqolkiiba bulshooyinka martida loo yahay ee Obock ku keenay xaalad degdeg ah ama xaalad cunto la'aan ah, ayuu raaciyay, hay'adaha Qaramada Midoobayna waxay u shaqeynayeen "mid" iyagoo kaashanaya isku-dubaridka mas'uuliyiinta maxalliga ah si wax looga qabto dhibaatada. Hay'adda Qaxootiga ee Qaramada Midoobay ayaa ka caawinaysa mas'uuliyiinta diiwaangelinta dadka cusub ee soo galaya, Hay'adda Caalamiga ah ee Socdaalka ayaa laba jeer maalintii u adeegta 1,500 oo cunto kulul ah, waxayna maamushaa xarun muhaajiriinta oo qabanqaabisa dib ugu laabashada ikhtiyaariga ah ee Itoobiya, UNICEF ayaa gacan ka geysanaysa xoojinta nidaamyada biyaha, iyo Barnaamijka Cuntada Adduunka ayaa qaybinaya cunto. Barahona wuxuu ku ammaanay Jabuuti sharciyadeeda qaxootiga, kuwaas oo uu ku tilmaamay inay ka mid yihiin kuwa ugu deeqsinimada badan adduunka, kuwaas oo siinaya xorriyadda dhaqdhaqaaqa, xuquuqda shaqada rasmiga ah, iyo helitaanka daryeelka caafimaadka iyo waxbarashada. Laakiin wuxuu ka digay in xasilloonida dalka, oo ku hareeraysan gobol ay colaado ka jiraan, aan loo qaadan karin mid fudud. "Waxaan u maleynayaa inay aad uga filan tahay Jabuuti, oo runtii ka shaqeyneysa shaqadeeda Geeska Afrika, in Jabuuti oo keliya ay maarayn karto dhammaan dhaqdhaqaaqa dadka iyada oo aan saameyn ku yeelan miisaaniyaddeeda iyo waddadeeda horumarineed," ayuu yiri. "Geeska Afrika wuxuu u baahan yahay ugu yaraan hal waddan, hal meel, oo sii ahaan karta mid nabad ah oo xasilloon, sida Jabuuti ilaa hadda." Xasilloonidani, ayuu yiri, "ma aha mucjiso; waa natiijo ka dhalatay shaqo badan iyo go'aanno aad u xikmad badan sannadihii la soo dhaafay," oo ay ku jiraan awoodda waarta ee hoggaamiyeyaasha dhaqanka kuwaas oo sii wada xallinta khilaafaadka dhulka iyo lo'da iyagoo isku raacsan. Dalkan waxa uu sidoo kale hoy u yahay saldhigyo milatari oo ay leeyihiin Mareykanka iyo Shiinaha oo kaliya 12 kiiloomitir u jira, iyadoo la ilaalinayo xiriir wanaagsan oo ay la leeyihiin qaran kasta. "Jabuuti ma lahan saliid, gaasna ma lahan, laakiin waxay leedahay go'aanno badan oo xikmad leh iyo mowqif aad u istaraatiiji ah," ayuu yiri Barahona.

ISHA-AN.