MADAWEYNAHA ISRAEL OO SOO GAARAY ADDIS ABABA.

(SAWIRKA)-MADAXWEYNAHA ISRAEL ISAAQ HERZOG IYO RW-ABIY.

(ADDIS ABABA)-Booqasho rasmi ah oo laba maalmood ah, Madaxweynaha Israa'iil Isaac Herzog ayaa marti ku noqon doona caasimadda Itoobiya ee Addis Ababa 24 iyo 25 Febraayo. Booqashadan ayaa ku soo beegantay xilli Israa'iil ay raadinayso inay xoojiso xiriirka ay la leedahay Itoobiya oo ah waddan muhiim ah oo dhawaan martigeliyay shirkii Midowga Afrika , iyo inay xoojiso saameynta ay ku leedahay qaaradda Afrika iyadoo ay jirto kala qaybsanaan caalami ah iyo mid goboleed oo aan horay loo arag.

WAA MAXAY MUHIMADDA WAQTIGA?

Waqtiga uu Herzog imaanayo lama akhrin karo iyadoo laga soo horjeedo dhaqdhaqaaqyada kale ee gobolka, maadaama booqashadu ay si toos ah uga timid booqasho uu Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ku tagay Addis Ababa. Tartankan adag wuxuu ka tarjumayaa rabitaanka Israa'iil ee ah inay hesho saldhig xooggan iyadoo ay sii kordheyso saameynta Turkiga, sida lagu sheegay warbixin ay qortay The Reporter. Erdogan ayaa adeegsadey joogitaankiisa caasimadda Itoobiya si uu u gudbiyo farriin ah in Geeska Afrika uusan noqon "goob lagu tartamo awoodaha shisheeye," isagoo si toos ah u dhaleeceeyay dhaqdhaqaaqyadii dhawaan Israa'iil ka sameysay gobolka, wuxuuna ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la ixtiraamo madaxbannaanida iyo sharafta dhuleed ee dalalka gobolka.

AQOONSIGA ISRAEL EE SOOMALILAND:

Faylka "Somaliland" wuxuu u taagan yahay bam waqti ku soo dhacay shaqada diblomaasiyadeed ee Herzog. Diseembar 26, Israa'iil waxay noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada " Somaliland " inay tahay dowlad madax-bannaan, oo si keligeed ah ugu dhawaaqday madax-bannaani sannadkii 1991 laakiin aan ka helin aqoonsi beesha caalamka. Aqoonsiga waxaa ku xigay booqasho uu Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Israa'iil Gideon Sa'ar ku tagay gobolka "Somaliland", kaas oo ku yaal waqooyi-galbeed ee Soomaaliya , wuxuuna daboolayaa dhul dhan 175,000 oo kiiloomitir oo laba jibbaaran. Aqoonsiga Israa'iil wuxuu dhaliyay cambaareyn ballaaran oo ka timid in ka badan 20 waddan, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo Jaamacadda Carabta . Israa'iil waxay ka shaqeyneysaa sidii go'doominta siyaasadeed ee "Somaliland" loogu beddeli lahaa ilo taageero istaraatiijiyadeed oo u dhow marinnada maraakiibta ee xasaasiga ah, halka Muqdisho ay tallaabadan u aragto mid khatar ku ah xasilloonideeda, iyadoo ku hanjabtay inay adeegsan doonto taageero milatari oo ka timid xulafada sida Turkiga iyo Masar si ay uga hortagto soo gelitaankan.

ISTARAATIIJIYADDA “GO’ODOOMINTA BADDA CAS”.

Xakamaynta marinnada maraakiibta ayaa ah awoodda hoggaaminaysa siyaasadda Israa'iil. Iyada oo loo marayo goobta istaraatiijiga ah ee "Somaliland" oo u dhow Yemen, Israa'iil waxay doonaysaa inay dhisto "saldhig hore" oo loogu talagalay la socodka sirdoonka iyo inay sugto amniga booyadaheeda mara marinnada Bab al-Mandab .Israa'iil waxay u aragtaa joogitaankan mid lagu xakameynayo doorka Turkiga iyo ilaalinta hawlgalladeeda tooska ah, iyadoo gobolka u rogtay goob "dagaal qabow" oo u dhaxaysa quwadaha caalamiga ah iyo kuwa gobolka, iyadoo Tel Aviv ay raadineyso inay gobolka Carabta ka hareerayso dhinaceeda koonfureed.

DIBLOMAASIYADDA BIYA XIREENKA:

Israa'iil waxay ka faa'iideysanaysaa xiisadda Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-cusboonaysiinta Itoobiya ( GERD) ee u dhexeeya Itoobiya dhinac iyo Masar iyo Suudaan dhinaca kale si ay saameyn ugu yeelato dalalka Webiga Nile. Waxay isku dheelitiraysaa xiriirka dhow ee Ra'iisul Wasaare Benjamin Netanyahu uu la leeyahay Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed iyo baahida loo qabo in la ilaaliyo xiriirka Qaahira , maadaama ay ciyaareyso doorka "dhexdhexaadiye farsamo" oo bixiya xalal loogu talagalay maaraynta biyaha. Doorkan ayaa ka dhigaya mid ka mid ah kuwa ugu muhiimsan khilaafka biyaha ee u dhexeeya dalalka dooxada, iyadoo ka faa'iideysanaysa baahida Masar ee dhexdhexaadinta Itoobiya si loo yareeyo saameynta biyo-xireenka.

KU LAABO QAARADDA AFRIKA:

Herzog iyo Saar ayaa hoggaaminaya olole diblomaasiyadeed oo xooggan oo lagu soo celinayo saameynta Israa'iil ee Afrika. Sida laga soo xigtay Times of Israel, soo laabashadan waxaa ka mid ah dib u furista safaaradaha, sida ka dhacday Zambia ka dib tobanaan sano oo xiriir ah oo ay go'day, iyo bixinta taageero amni iyo farsamo oo loo fidiyo waddamada sida Koonfurta Suudaan iyo Nigeria. Israa'iil waxay higsaneysaa inay jebiso go'doominta caalamiga ah ee ay ku soo rogtay cawaaqib xumada dagaalka Gaza, iyo inay isku daydo inay wiiqdo safka hore ee dalalka Afrika ee dhaleeceeya xadgudubka qabsashada Israa'iil ee ka dhanka ah Falastiiniyiinta, gaar ahaan Koonfur Afrika, sababtoo ah taariikhdeeda xanuunka badan ee ay la leedahay nidaamkii midab-takoorka , oo Israa'iil ay ka mid ahayd taageerayaasha ugu xooggan. Israa'iil waxay ka shaqeyneysaa sidii ay u soo jiidan lahayd dalalka daciifka ah ee qaaradda Afrika iyadoo ballanqaadyo taageero militari iyo tignoolajiyadeed ah u sameyneysa.

INTA U DHEXEYSA BURISKA TURKIGA IYO BURISKA-XANUUNKA BADAN EE SHIINAHA:

Israa'iil waxay isku aragtaa inay ku jirto halgan ay ku doonayso inay saameyn ku yeelato qaaradda, maadaama Turkigu yahay maalgashadaha labaad ee ugu weyn Itoobiya marka laga reebo Shiinaha, waxayna la leedahay heshiisyo difaac oo dhammaystiran Soomaaliya oo siinaya xuquuqda ay ku sahamin karto saliidda iyo ilaalinta biyaha dhulka . Sida laga soo xigtay diblomaasi Itoobiyaan ah oo la hadlay The Reporter, Turkigu wuxuu haystaa "kaararka Trump" oo uu u isticmaali karo Addis Ababa haddii uu sii wado aqoonsiga "Somaliland" si waafaqsan rabitaanka Israa'iil. Tartankan wuxuu Israa'iil ku soo rogayaa inay la dagaallanto saameynta dhaqaale ee Shiinaha iyo saameynta militari ee sii kordheysa ee Turkiga iyo Masar ee Geeska Afrika.

Sidaa darteed, Israa'iil waxay la shaqeyneysaa Kenya si ay u noqoto xarun ay sirdoonku kula shaqeeyaan si loo hubiyo xorriyadda marin-haweedka Badda Cas iyo waddooyinka duulimaadka ee la sugo, sida laga soo xigtay Times of Israel.

ISTARAATIIJIYADDA ISRAEL MA SII JIRI DOONTAA?

Tacaburka Israa'iil ee aqoonsiga gobolka "Somaliland" ayaa weli ka buuxa khataro amni, iyadoo dhaqdhaqaaqa "Al-Shabaab" uu ku dhawaaqay ujeeddadiisa ah inuu bartilmaameedsado danaha Israa'iil, Xuutiyiintuna ay ku hanjabeen inay beegsan doonaan caasimadda gobolka Somaliland. Guusha istaraatiijiyadda Israa'iil waxay ku xiran tahay awoodda ay u leedahay inay dalalkan siiso "qiimo" dhab ah oo ka sarreeya cadaadiska Turkiga iyo Carabta, laakiin haddii ay ku guuldareysato inay booqashooyinkan hab-maamuuska u beddesho xulufo adag, tacaburkan wuxuu dib ugu noqon karaa danaha israel ee Geeska Afrika.

isISHA-AJ.