YAA U SABAB AH IN DADKA SOOMAALIYEED LAGA SOO TARXIILO DALKA SWEDEN?

(MUUQAALKA)-BASHIR.

(STOCKHOLM/SWEDEN)-Aabe Soomaaliyeed oo lix carruur ah leh oo ku nool Sweden ayaa ka codsaday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu caawiyo isagoo wajahaya in loo masaafuriyo Muqdisho Sebtembar 22, isagoo ku eedeeyay saddex qof oo ka tirsan Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha inay ku lug leeyihiin mas'uuliyadda qasabka ah ee lagu saaray. Cabaas Bashiir, ayaa farriin uu baahiyay oo ay baahisay Shabelle Media ku sheegay in la qorsheynayo in la masaafuriyo isaga oo aan carruurtiisa wadan. Wuxuu magacaabay saddex sarkaal oo ka tirsan Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha oo uu sheegay inay si firfircoon ugu lug leeyihiin masaafurinta: Xoghayaha Joogtada ah ee hadda jira Kamal Dahir Gutale, Xoghayihii hore ee Joogtada ah Ahmednur Mohamed Abd (La-taliyaha Sare ee Siyaasadda ee Ra'iisul Wasaaraha) iyo Yahye Ali Ibrahim (Hareri). Kiiska Bashir ayaa ah kii ugu dambeeyay ee taxane ah oo lagu masaafuriyay muwaadiniin Soomaaliyeed oo ka yimid Sweden kuwaas oo baaritaan lagu sameeyay hufnaanta heshiisyada labada dhinac ee u dhexeeya Stockholm iyo Muqdisho. Dowladda Sweden ayaa qiratay inay shardi ku xirtay kaalmada horumarinta rabitaanka Soomaaliya ee ah inay aqbasho muwaadiniinta la masaafuriyay, siyaasadda uu Wasiirka Horumarinta Benjamin Dousa ku tilmaamay inay tahay tallaabo lagama maarmaan ah si loo hubiyo in dambiilayaasha la xukumay dib loogu celiyo dalkooda hooyo.

SIYAASADDA MUSAAFURINTA SWIIDHASHKA:

Sweden ayaa tan iyo 2024-kii masaafurisay 34 qof oo loo masaafuriyay Soomaaliya, taasoo qayb ka ah siyaasad isku xirta kaalmada horumarinta iyo iskaashiga dib-u-soo-celinta qaxootiga. Sida laga soo xigtay Dousa, dowladda Sweden ayaa u sheegtay mas'uuliyiinta Soomaaliya: "Haddii aan ku caawinayno, waxaan kaa rabnaa inaad aqbasho muwaadiniintaada." Dadka la masaafuriyay waxaa ka mid ah shaqsiyaad lagu helay dambiyo halis ah oo ay ka mid yihiin gacan ka geysashada dil, kufsi carruureed, dhac, weerar iyo khiyaano. Dowladda Sweden waxay ku doodday in siyaasaddu ay wax ka qabanayso dhibaato muddo dheer soo jirtay: inkastoo ay Sweden muddo tobanaan sano ah gargaar siinaysay Soomaaliya, haddana waxaa si guul leh loo masaafuriyay dambiilayaal yar oo la xukumay. Laakiin siyaasaddan ayaa sidoo kale soo jiidatay dhaleeceyn weyn. Baaritaannada warbaahinta Sweden ayaa shaaca ka qaaday in 100 milyan oo kronor ah, oo qiyaastii ah $9 milyan, oo gargaar ah loo wareejiyay sanduuq xiriir dhow la leh Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya, taasoo keentay eedeymo musuqmaasuq iyo walaac ku saabsan isticmaalka gargaarka horumarinta oo ah faa'iido siyaasadeed oo ku aaddan socdaalka. Baaritaanno ay sameeyeen Idaacadda Sweden iyo wargeyska DN ayaa lagu ogaaday in qaar ka mid ah jagooyinka la maalgeliyay ay noqon karaan "shaqaale cirfiid ah," shaqsiyaad ku taxan shaqooyinka dowladda iyagoon qaban wax shaqo muuqata ah, iyadoo lacago ay gaareen dad saameyn leh oo u dhow Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya.

DAWLADDA SOOMAALIYA OO BEENISAY:

Dowladda Soomaaliya ayaa si isdaba joog ah u beenisay eedeymo ku saabsan heshiis qarsoodi ah oo masaafurin ah oo ay la gashay Sweden . War-saxaafadeed ay soo saartay bishii Oktoobar 2025, Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku tilmaamay sheegashadaas "mid aan sal iyo raad lahayn," isagoo carabka ku adkeeyay in uusan jirin heshiis qarsoodi ah oo u dhexeeya Muqdisho iyo Stockholm. "Dowladda Federaalka Soomaaliya ma aysan gelin, mana aysan ka hadlin, wax heshiis qarsoodi ah oo ay la gashay Dowladda Sweden oo ku saabsan soo celinta ama masaafurinta muwaadiniinta Soomaaliyeed," ayaa lagu yiri bayaanka. Dowladdu waxay sheegtay in dhammaan iskaashiga lala sameeyo Sweden lagu sameeyo marinno diblomaasiyadeed oo rasmi ah, isla markaana ay hoos imaanayso kormeerka golaha wasiirada iyo isla xisaabtanka hay'adaha. Mas'uuliyiinta Soomaaliya ayaa sidoo kale caddeeyay in lacag kasta oo la xiriirta iskaashiga Sweden ay maamusho hay'adaha Qaramada Midoobay (UNDP), oo ay ku jirto Bangiga Adduunka, isla markaana aan si toos ah loogu shubin khasnadda dowladda Soomaaliya. Wasiirka Horumarinta Sweden Dousa ayaa sidoo kale beeniyay in lacagaha gargaarka ay si toos ah u gaareen Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha. "Lacag ma gelin xafiiska ra'iisul wasaaraha. Weligeed miiska lama saarin si toos ah loogu taageero siyaasiyiinta," ayuu u sheegay SVT.

BAARITAAN BALAARAN OO KU SAABSAN QABANQAABADDA MUSAAFURINTA:

Kiiskan ayaa yimid iyadoo si ballaaran loo baarayo heshiisyada masaafurinta ee u dhexeeya Soomaaliya iyo dalalka Yurub, oo ay ku jiraan eedeymo ku saabsan xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha oo ka dhacay masaafurinta muwaadiniinta Soomaaliyeed ee Switzerland . Hay'adda xuquuqda aadanaha ee Switzerland Augenauf ayaa cambaareysay qorshaha Switzerland ee ah in si qasab ah loogu masaafuriyo muwaadin Soomaaliyeed oo si xun u dhaawacmay, iyadoo kiiska ku tilmaantay mid qayb ka ah xadgudubyo ballaaran oo ka dhaca inta lagu jiro masaafurinta qasabka ah. Sida laga soo xigtay Augenauf, ninka, oo ah aabbe saddex carruur ah leh oo ku nool Yurub oo muddo 11 sano ah ku sugnaa Switzerland, ayaa la kulmay jab badan oo madaxa ah, dhaawac maskaxeed oo naxdin leh iyo dhaawacyo indhaha ah ka dib markii la sheegay in lagu weeraray hoy magangalyo oo dhulka hoostiisa ah. Laba hawlgal oo dheeraad ah oo loo qorsheeyay usbuuca Sebtembar 7 ayaa waxaa ka hortagay mas'uuliyiinta Switzerland. Augenauf wuxuu sheegay in mas'uuliyiinta booliiska Switzerland ay adeegsadaan rabshado aad u badan inta lagu jiro masaafurinta qasabka ah, iyagoo geystay xadgudubyo waaweyn oo ka dhan ah sharciga Switzerland iyo kan caalamiga ah. Augenauf ayaa sidoo kale sheegay in Switzerland ay taageero dhaqaale iyo mid farsamo siiso Hay'adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya, oo ay ku jiraan qalab iyo tababar, iyadoo isla markaana ay adkeyneyso shuruucda fiisaha ee Soomaaliya bisha Agoosto. Kooxdu waxay habkan ku tilmaamtay istaraatiijiyad "karootada iyo ul". Midowga Yurub ayaa sidoo kale ka fiirsanayay tallaabooyin fiiso oo adag oo ka dhan ah muwaadiniinta Soomaaliyeed sababtoo ah waxa uu ku tilmaamay iskaashi aan ku filnayn oo ka yimaada Muqdisho oo ku saabsan hababka dib-u-soo-celinta qaxootiga . Soo-galootiga aan caadiga ahayn ee ka imanaya Soomaaliya ee Midowga Yurub ayaa in ka badan labanlaabmay intii u dhaxaysay 2024 iyo 2025, taasoo keentay in wasiirrada arrimaha gudaha iyo caddaaladda ee Midowga Yurub ay ansixiyaan tallaabooyin cusub oo xayiraad ah oo fiiso ah intii lagu jiray shirkii Golaha Caddaaladda iyo Arrimaha Gudaha ee Luxembourg. Taageerada Midowga Yurub ee dib u celinta iyo dib u mideynta dadka ayaa ahayd iskaashi soo jireen ah, oo ay ku jirto caawinta muwaadiniinta Soomaaliyeed ee laga soo celiyay Liibiya, Aljeeriya iyo Yemen . Wafdiga Midowga Yurub ee Soomaaliya ayaa dhawaan booqday Xarunta Guddiga Qaranka ee Qaxootiga iyo Soo Celinta iyo Dib-u-dejinta Dadka Gudaha ku barakacay ee Muqdisho, iyagoo xaqiijiyay ballanqaadkooda ah inay taageerayaan dadaallada dib-u-dejinta dadka.

MACNAHA BALAARAN EE MUSAAFURINTA:

Kiiska Bashir ma aha mid gooni ah. Cabas Hussein, oo ah aabbe kale oo Soomaali ah oo lix carruur ah leh oo ku nool Sweden, ayaa loo qorsheeyay in loo masaafuriyo Muqdisho Sebtembar 22, isla maalintaas uu Bashir yimid. Xuseen wuxuu yimid Sweden sannadkii 2014 wuxuuna haystay deganaansho rasmi ah iyo shaqo waqti-buuxa ah markii warqad ka timid Hay'adda Canshuuraha Sweden ay keentay in laga saaro diiwaanka, lagala noqdo ruqsadda degenaanshaha, iyo amar masaafuris. Mastaafurinta ayaa sidoo kale walaac ka muujisay hirgelinta mabda'a ah in aan la celin dadka, kaas oo mamnuucaya in dadka lagu celiyo wadamada ay la kulmaan khatar ah jirdil, dhimasho, ama si ka baxsan bani'aadamnimada. Dadka dhaleeceeya ayaa ku dooday in siyaasadda Sweden ee ku saabsan gargaarka lagu masaafuriyo ay mudnaanta siinayso xakamaynta socdaalka marka loo eego ilaalinta xuquuqda aadanaha. Dowladda Sweden ayaa difaacday siyaasaddan, iyadoo Wasiirka Socdaalka Johan Forssell uu sheegay in iskaashigu uu u suurtageliyay Sweden inay "shan laabato masaafurinta" muddo gaaban gudaheed iyo in "aysan jirin wax dulqaad ah oo loo hayo musuqmaasuqa."

ISHA-FTL.