XAALADDA SIYAASADD BARIGA AFRIKA OO SI AAD AH LOOGA DEYRIYEY,SABABTA?

(MUUQAALKA)-WASIIRO MASAR IYO IMAARAAT AH.

(DUBAI/UAE)-Iyadoo ay sii kordhayaan caqabadaha ku wajahan danaha istaraatiijiyadeed ee gobolka Bariga Afrika, Qaahira waxay si fiican u hagaajinaysaa qaar ka mid ah qaybaha siyaasadeed ee arrimaha dibadda ee gobolka iyada oo aan ka tanaasulin mid ka mid ah siyaasadaha muhiimka ah ee la xiriira amniga biyaha, ganacsiga xorta ah iyo waddooyinka badda ee xorta ah, iyo amniga xuduudaha. Kulan muhiim ah ayaa toddobaadkan ka dhacay Imaaraadka Carabta halkaas oo Wasiirka Arrimaha Dibadda Badr Cabdul-caadhi uu kula kulmay dhiggiisa Imaaraadka Cabdallah bin Zayed iyo La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha Mareykanka ee Arrimaha Afrika iyo Carabta Massad Boulos. Sida laga soo xigtay ilo diblomaasiyadeed oo xog ogaal ah, Suudaan ayaa ahayd arrinta ugu sarreysa ee ajandaha kulanka marka la eego khilaafka socda ee u dhexeeya Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF) iyo xulafadooda oo isu beddelay Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF). "Kulanku wuxuu ka hadlay aragtida is khilaafsan ee Masar iyo Imaaraadka Carabta ee ku saabsan cidda ay taageeri doonaan dagaalka ka socda Suudaan," ayuu yiri mid ka mid ah ilo-wareedyada. Wuxuu intaas ku daray in Abdelatty uu rajeynayo inuu dhiirrigeliyo isbeddel lagu sameeyo mowqifka adag ee taageerada Imaaraadka Carabta ee uu Mareykanka, gaar ahaan Massad, ka qaadanayo Suudaan. "Kama shaqeyneyno ka dhanka ah Imaaraadka Carabta sababtoo ah danteena kuma jirto inaan sidaas sameyno. Waxaan isku dayeynaa inaan hagaajino aragtida Imaaraadka Carabta, oo saameyn weyn ku leh Washington oo ay adag tahay in la iska indho tiro," ayuu yiri isla isha. Wuxuu intaas ku daray in intii lagu jiray shirkii Imaaraadka Carabta iyo wadahadalladii hore ee Cabdul-caadhi iyo mas'uuliyiinta kale ee ugu sarreeya Masar ay la yeesheen dhiggooda Imaaraadka iyo Mareykanka ujeeddadu ay ahayd in si "sii kordheysa" loo muujiyo rabitaan ah in la "dejiyo" danaha Imaaraadka ee Suudaan si "si siman" u daboola danaha muhiimka ah ee Masar, "gaar ahaan arrinta ilaalinta sharafta dhuleed ee Suudaan iyo diidmada in la arko SAF oo ay jabisay maleeshiyo." Sidoo kale ajandaha wadahadallada Imaaraadka Carabta waxaa ka mid ahaa arrimo la xiriira walaaca Masar ee ku aaddan amniga xuduudaheeda ay la leedahay Suudaan, khilaafaadka gudaha ee Bariga Afrika, gaar ahaan Itoobiya, iyo siyaasadaha gardarrada ah ee Itoobiya ee ku aaddan dalalka Webiga Niil ee kor ku xusan. Warqad siyaasadeed oo ay daabacday Madasha Bariga Dhexe toddobaadkan ayaa lagu xusay in "Qaahira, walaacu uusan ahayn oo keliya kooxda maamusha magaalo gaar ah. Waa suurtagalnimada in kala qaybsanaanta Suudaan ay abuuri karto madhan amni oo daba dheeraatay iyadoo la raacayo hababka koonfureed ee Masar, taasoo siinaysa awoodaha dibadda iyo kooxaha hubaysan xorriyad dheeraad ah oo ay ku shaqeeyaan." Wargeysku wuxuu intaa ku daray in "khilaafka Nile [ee Itoobiya] uu noqonayo mid khatar badan marka dalka isla markiiba koonfurta Masar uusan awoodin inuu ilaaliyo dhulkiisa ama uu ilaaliyo siyaasad dibadeed oo isku xiran." Ilo wareedyo rasmi ah ayaa isku raacay in qayb wanaagsan oo ka mid ah dhibaatooyinka Masar ay kala kulmayso qaybtan muhiimka ah ee istaraatiijiyadda leh ee qaaradda ay la xiriirto siyaasadaha iska soo horjeeda ee ay qaateen dhowr ciyaartoy oo gobolka ka tirsan, "oo ay ku jirto Israa'iil, laakiin dabcan ma aha oo keliya Israa'iil." "Marka ay timaado Israa'iil, Masar aad bay u yar tahay caqabadaha ay ku qaadato siyaasadaha iska soo horjeeda, sida ay samaysay markii Israa'iil ay Somaliland u aqoonsatay dawlad madaxbannaan horraantii sanadkan - iska hor imaad laakiin aan ahayn mid cadow ah," ayuu yiri isla isha. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu intaas ku daray in marka ay timaado dalalka kale, "oo ay ku jirto Imaaraadka Carabta", aragtida Masar ay si isa soo taraysa ugu soo dhawaanayso "xakamaynta la xisaabiyay". Ilo wareedyo rasmi ah oo Masar ka tirsan oo ka shaqeeya xiriirka Masar iyo Bariga Afrika ayaa ku doodaya in sanadihii la soo dhaafay, gaar ahaan sanadkan, Masar ay la shaqeyneysay xulafo cusub oo ku saabsan Bariga Afrika, gaar ahaan Turkiga, Sacuudi Carabiya, iyo ilaa xad yar oo Pakistan ah si ay u maareyso xiisadaha ka jira gobolkan xasaasiga ah. "Maanta waxaa Bariga Afrika ka jira ciyaartoy badan oo dibadda ah oo ka badan sidii hore, mana suurtowdo in waddan kasta, Masar ama mid kale, uu ka saaro qof kasta oo kale oo ku sugan aaggan aadka u istaraatiijiga ah ganacsiga, kheyraadka biyaha, iyo amniga," ayuu yiri isla isha. Wuxuu intaas ku daray in uusan jirin hal "xeer dhaqan siyaasadeed" oo loogu talagalay waddan kasta oo ku yaal bariga qaaradda, marka la eego nooca kala duwan ee arrimaha ay wajahayaan waddamadan iyo "danta Masar ee gobolkan." Ilo xog ogaal ah oo ka tirsan dowladda ayaa isku raacay in iskaashiga ugu dambeeyay uu ku darayo lakab cusub kooxda gobolka ee isku keenta Masar, Bakistaan, Turkiga, iyo Sacuudi Carabiya. "Ujeedadu waa isku mid: waxay ku saabsan tahay raadinta dariiqooyin macquul ah oo lagu joojinayo xiisadda," ayuu yiri. "Waxaan si adag isugu dayeynaa inaan ku dabaqno isla fikradda ay qaateen gobolka afar geesoodka ah ee ku saabsan xiisadda ka jirta gobolka Khaliijka bilowgii dagaalkii Mareykanka iyo Israa'iil ee Iiraan bishii Febraayo ee sannadkan," ayuu raaciyay. Nuxurka habkan ayaa ah in la isku dayo in la xalliyo khilaafaadka adag lana shaqeeyo sidii si tartiib tartiib ah loogu soo bandhigi lahaa jawaabaha su'aalaha adag, sida ay sheegeen ilo diblomaasiyadeed oo Masar iyo shisheeye ah. Waxay ku doodeen in arrinta Iiraan, habka loo maray uu ahaa in Tehran lagu qanciyo inay ka fogaato weerarrada xarumaha muhiimka ah ee maamulka iyo tamarta ee caasimadaha Khaliijka Carabta. Waxay intaa ku dareen in tani ay sidoo kale tahay xaaladda colaadda Yemen iyo faafitaanka gobolka intiisa kale oo ay ku jiraan weerarrada gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee soo noqnoqda ee kooxda Xuutiyiinta ee ka dhanka ah xarumaha muhiimka ah ee Sacuudiga. Todobaadkan, afhayeenka wasiirka arrimaha dibadda Masar ayaa ku dhawaaqay in diblomaasi sare oo Masar ka tirsan uu kala hadlay xaaladda Bariga Afrika, gaar ahaan Suudaan, dhiggiisa Pakistan iyo Turkiga. Sida laga soo xigtay ilo-wareed ka tirsan dowladda Masar, habkan aan la xallin karin ayaa sidoo kale khuseyn kara dalalka Bariga Afrika. "Cidna ma fileyso in dhibaatooyinka Suudaan si buuxda loo xallin doono, ama xitaa si weyn, mustaqbalka dhow. Laakiin waxaan ka shaqeyn karnaa sidii aan u heli lahayn hab lagu soo bandhigo xabbad-joojin bani'aadamnimo oo xaddidan oo aag ah si dadka rayidka ah loo siiyo meel ay ku nastaan," ayuu yiri. "Qofna ma filan karo in khilaafka qotoda dheer ee tobanaan sano ka socday Soomaaliya ama Itoobiya lagu xalliyo toddobaadyo ama bilo gudahood. Laakiin waxaa jiri kara heshiis dhexmara ciyaartoyda dibadda oo ku saabsan hab tallaabo tallaabo ah si loo yareeyo xoojinta khilaafka ka dib wadatashi iyo heshiisyo, labadaba la shaaciyay iyo kuwa aan la shaacin, iyadoo ciyaartoyda qaranka ee ay khuseyso ay joogaan garoonka," ayuu raaciyay. Habka iskaashiga iyo isku-dubaridka afar geesoodka ah ee kooxda afar geesoodka ah ee gobolka ayaa bilaabmay horraantii sanadkan ka dib markii wadatashi diblomaasiyadeed oo dhex maray afarta waddan ee ay khusayso ka dib soo jeedin ay markii ugu horreysay soo bandhigtay Ankara. Shirkii ugu horreeyay ee kooxda ayaa ka dhacay caasimadda Sacuudiga 19 iyo 20 Maarso. Kulamadii xigay waxay ka dhaceen Islamabad, Antalya, iyo Qaahira. Kulamadii xigay waxay ka dib isugu yimaadeen Amman, iyagoo ku sugan shir wasiirro ah oo ka dhacay Qudus, New York oo ku yaal dhinaca shirarka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay bishii Sebtembar, ka dibna Istanbul. Heshiis difaac oo aan toos ahayn oo loogu magac daray Heshiiska Mecca ayaa la bilaabay bishii Agoosto kaas oo u dhexeeya Sacuudi Carabiya, Bakistaan, iyo Turkiga oo Masar aysan ku biirin. Ilo xog ogaal ah oo siyaasadeed iyo amni ayaa sheegaya in Masar ay doorbideyso inay xiriirkeeda amniga iyo difaaca ku saleyso laba geesood si loo hubiyo in faragelin kasta oo ay sameyso si adag loogu talagalay inay la jaanqaado siyaasadaheeda isla markaana si adag loogu fuliyo qaab-dhismeedka xuduudaheeda. "Waxaan leenahay qaab-dhismeed iskaashi amni oo ka jira dhowr waddan oo ku yaal Bariga Afrika, waxaanan bixinnay caawimaad siyaabo kala duwan, laakiin tani ma aha fikradda maanta. Fikradda hadda waa in la joojiyo colaadaha gobolka sida ugu macquulsan iyo sida ugu dhakhsaha badan," ayuu yiri ilo amni oo xog ogaal ah. Taas oo jirta, ilo wareedyo dowladeed ayaa sheegaya in Masar "ay diyaar u tahay" inay tixgeliso iskaashiga amniga ee dhinacyo badan leh iyadoo la tixgelinayo inay leedahay xuduudo cad. Waxay intaas ku dareen in Qaahira ay wali la shaqeyneyso Sacuudiga si ay dib ugu bilowdo Madasha Badda Cas ee markii hore la bilaabay 2020. Haddii tani ay dhaqan gasho, ayay yiraahdeen, waxay inta badan ku lug yeelan doontaa hawlgallada ka hortagga, difaaca, iyo ilaalinta nabadda ee ku wareegsan Badda Cas iyo Bariga Afrika.

ISHA-AL-AHRAM WEEKLY.

Previous
Previous

SHIRKII U DHEXEYEY SOMALIYA IYO MIDAWGA YURUB OO KU SOO DHAMMAADAY BRUSSELS.

Next
Next

HAWLGAL LAGA FULIYEY LEEGO OO LAGU LAAYEY ALSHABAAB BADAN.