(MUUQAALKA)-XEER ILAALIYE KEITH ELLISON.
(SAINT PAUL/MNN)-Markii labaad sanadkan, Xeer Ilaaliyaha Guud ee Minnesota Keith Ellison ayaa hoggaaminayay isbahaysi ka kooban 17 qareen oo guud ah si ay u soo gudbiyaan qoraal kooban oo ay ku taageerayaan dacwad lagu joojinayo joojinta Xeerka Ilaalinta Ku-meel-gaarka ah ee Waaxda Amniga Gudaha (TPS) ee muhaajiriinta Soomaalida. Barnaamijka TPS waa adeeg muhiim ah oo bani'aadamnimo oo uu Kongareesku aasaasay 1990-kii si uu u ilaaliyo muhaajiriinta in lagu celiyo dalal sida Soomaaliya oo loo arkay kuwo aan ammaan ahayn, taasoo u oggolaanaysa inay ka shaqeeystaan oo ay nolol ka dhistaan Mareykanka. Qiyaastii 3,850 muhaajiriin ah oo ka yimid Soomaaliya ayaa ku noolaa Mareykanka iyagoo haysta TPS ama waxay haysteen codsiyo sugaya TPS, badankooduna waxay ku sugan yihiin Minnesota. Ku adkeysiga Maamulka Trump ee ah in la joojiyo Aqoonsiga Ku-meel-gaarka ah ee Ilaalinta Muwaadiniinta Soomaaliyeed ma aha oo kaliya mid naxariis darro ah, waa mid waxyeello u leh bulshooyinka ku baahsan Minnesota iyo gobol kasta oo ay Soomaalidu ku nool yihiin, ka shaqeeyaan, kobciyaan dhaqaalaha, bixiyaan canshuuraha, iyo inay dib u bixiyaan," ayuu yiri Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison. "Waxaan hoggaaminayay isbahaysigan qareennada guud ee taageeraya dacwoodayaasha doonaya inay joojiyaan joojinta TPS ee Soomaalida sababtoo ah waxaan aqoonsannahay tabarucaadka deriskayaga Soomaaliyeed ee xoojiya gobolladeenna iyo dadkeenna mana doonayaan in gobolladeenna la waxyeeleeyo haddii la oggolaado in la joojiyo." Tani waa warbixintii labaad ee saaxiibtinimo ee uu Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison sanadkan ku hoggaaminayay qareennada guud ee difaacaya TPS-ka Soomaalida, ka dib tii ugu horreysay ee uu hoggaaminayay bishii Abriil 2026. Warbixinta shalay lagu soo bandhigay barnaamijka African Communities Together v. Mullin waxay taageereysaa codsiga dacwoodayaasha ee ah in maxkamadda racfaanka ay ka noqoto go'aan maxkamad hoose oo ah in aan la siin gargaar degdeg ah iyo in la joojiyo kala noqoshada Waaxda Amniga Gudaha ee TPS ee muwaadiniinta Soomaaliyeed. Dowladaha isbahaysiga ayaa hoy u ah ugu yaraan 53,000 oo muhaajiriin Soomaali ah, iyadoo Minnesota oo keliya ay hoy u tahay ugu yaraan 37,500. Tiradan waxaa ka mid ah kuwa haysta TPS, kuwaas oo dowladaha isbahaysiga ay qaadeen tallaabooyin dadweyne si ay u taageeraan sababtoo ah muhaajiriinta Soomaalida ah, oo ay ku jiraan kuwa haysta TPS, waxay gacan ka geystaan bulshooyinka ay ku nool yihiin: waa deris qiimo leh, milkiilayaasha guryaha, shaqaalaha la shaqeeya, macallimiinta, ardayda, ganacsatada, daryeelayaasha, shaqaalaha dhismaha, xubnaha ururada shaqaalaha, iyo waalidiinta. Ka qaadista dadka haysta TPS waxay waxyeello u geysan doontaa dadka deggan, dhaqaalaha, iyo caafimaadka dadweynaha iyo badbaadada Minnesota iyo dowladaha isbahaysiga. Qoraalka kooban, Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison iyo isbahaysiga ayaa iftiiminaya dhibaatooyinka Minnesota iyo dowladaha isbahaysiga iyo dadka degan - oo ay ku jiraan carruurta muwaadiniinta Mareykanka ah ee haysta dhalashada Soomaaliya ee haysta TPS - ay la kulmi doonaan marka la joojiyo TPS ee Soomaalida, iyagoo ku doodaya inay waxyeello u geysan doonto dhaqaalaha gobolladooda, dadka deggan, iyo caafimaadka iyo badbaadada dadweynaha. Soogalootiga Soomaalida ah waxay saameyn weyn oo togan ku yeeshaan dhaqaalaha Minnesota: saameyntooda dhaqaale ee sanadlaha ah waa qiyaastii $8.6 bilyan waxayna bixiyaan qiyaastii $228 milyan sannadkii canshuuraha gobolka iyo kuwa maxalliga ah. Waxay sidoo kale gacan ka geystaan warshadaha muhiimka ah: laga bilaabo 2019, in ka badan 15 boqolkiiba dhammaan muhaajiriinta Soomaalida ah ee Minnesota waxay ka shaqeeyeen daryeelka caafimaadka guriga, shaqaalaha Soomaalida ahna waxay ka koobnaayeen 11 boqolkiiba shaqaalaha gobolka ee ku takhasusay habaynta cuntada xoolaha. Soogalootiga Soomaalida ayaa sidoo kale loo yaqaanaa ganacsigooda, iyagoo bilaabaya ganacsiyo abuura shaqooyin, ku wareejiya doollar gudaha, iyo dib u soo nooleeya bulshooyinka. Waaxda Horumarinta Dhaqaalaha ee Minnesota waxay aqoonsatay in “[iyada oo aan] lahayn shaqaale ajnabi ah,” oo ay Soomaalidu yihiin kooxda labaad ee ugu weyn Minnesota, “ganacsiyo badan oo Minnesota ah ma heli doonaan shaqaalaha ay u baahan yihiin inay shaqeeyaan, iska daa inay koraan oo ay barwaaqoobaan.” U oggolaanshaha laalista magacaabista TPS ee Soomaaliya inay istaagto waxay khatar gelinaysaa tabarucaadkan dhaqaale ee bulshooyinka ku yaal gees kasta oo Minnesota ah. Abuuritaanka muwaadiniin cusub oo aan sharci lahayn iyadoo la laalayo TPS-ka muwaadiniinta Soomaaliyeed waxay yeelan doontaa saameyn xooggan oo ku saabsan nidaamyada waxbarashada iyo caafimaadka dadweynaha. Hawlgalka Metro Surge, oo uu Madaxweyne Trump ku andacoonayo inuu yahay in la tirtiro khiyaanada ka jirta bulshooyinka Soomaalida ee Minnesota, ayaa horseeday heer sare oo maqnaanshaha dugsiyada dadweynaha ee Minneapolis, oo ay ku jiraan carruurta muwaadiniinta Mareykanka ah ee soogalootiga Soomaalida - kuwaas oo badankoodu ay yihiin muwaadiniin Mareykan ah. Ka qaadista sharciga muhaajiriinta Soomaalida waxay sidoo kale halis gelinaysaa cawaaqib xumo daran oo ku timaadda caafimaadka dadweynaha. Qof kastaa wuu ka faa'iidaystaa marka dadka deegaanka la tallaalo ama la baadho oo la daweeyo cudurrada faafa. Laakiin muhaajiriinta aan sharciga lahayn badanaa way ka caga jiidaan inay raadsadaan daaweyn caafimaad sababtoo ah cabsi laga qabo xarig iyo masaafuris. Kuwa aan sharciga haysan ee hore u haystay TPS sidoo kale ma raadsan karaan daaweyn carruurtooda muwaadiniinta Mareykanka ah. Carruurta muhaajiriinta aan sharciga lahayn waxay si joogto ah u seegaan imtixaannada sanadlaha ah ee ka hortagga ah waxayna badanaa ka xanuunsadaan marka ay raadsadaan daryeelka qolka gurmadka degdegga ah. Magaalada Minneapolis, 40 boqolkiiba dadkii ka jawaabay sahan dhawaan la sameeyay oo u baahnaa inay tagaan daryeelka degdegga ah ama isbitaalka intii lagu jiray Hawlgalka Metro Surge ayaa sheegay inay guryahooda ku sugnaayeen cabsi laga qabo wakiillada ICE, iyo 30 boqolkiiba dadkii ka jawaabay ee qaatay tallaal joogto ah intii lagu jiray qalliinka ayaa seegay tallaalka cabsi la mid ah awgeed. Saamaynta ay ku yeelan karto caafimaadka maskaxda iyo fayoobaanta ka dhalata la noqoshada TPS ee muwaadiniinta Soomaaliyeed ee carruurtooda muwaadiniinta Mareykanka ah ayaa sidoo kale noqon doonta mid aad u daran. Carruurta waalidiinta aan sharciga lahayn ee Mareykanka waxay inta badan la kulmaan walaac joogto ah oo ka dhasha cabsi laga qabo in xubin qoyska ka mid ah la masaafuriyo. Intii lagu jiray Hawlgalka Metro Surge ee Minnesota, saraakiisha socdaalka waxay beegsadeen shaqsiyaad ay aaminsanaayeen inay u muuqdeen Soomaali iyadoon loo eegin muwaadinimada ama xaaladda socdaalka, taasoo muujinaysa in cabsidani ay nasiib darro si fiican u aasaasan tahay. Cawaaqib xumada caafimaadka dhimirka ayaa aad uga sii daran marka cabsidan la xaqiijiyo oo qoysaska si qasab ah loo kala saaro. Mastaafurinta waalidka waa mid aad u naxdin badan oo ku dhacda carruurta waxaana lala xiriiriyaa dhibaato maskaxeed oo aad u daran, walwal, niyad-jab, khalkhalka walwalka ka dib, dabeecadaha dibadda ka soo baxa sida gardarrada, iyo dhibaatooyinka hurdada. Qoraalka kooban, Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison iyo isbahaysiga ayaa xusay in ka noqoshada magaca TPS ee Soomaaliya ay siin doonto dadka hadda haysta TPS, gaar ahaan kuwa haysta carruurta muwaadiniinta Mareykanka, doorasho adag: inay keligood ku laabtaan Soomaaliya, iyagoo carruurtooda ka tagaya; carruurtooda muwaadiniinta Mareykanka ah oo ay la socdaan waddan khatar ah oo aanay carruurtu aqoon; ama Joogitaanka Mareykanka iyada oo aan la haysan ogolaansho iyo ku noolaanshaha cabsi iyo hubanti la'aan weyn, iyagoo og inaysan si sharci ah u shaqeyn karin oo si qasab ah loogu masaafurin karo Soomaaliya wakhti kasta.
TAARIIKHDA TPS EE MAWAADINIINTA SOOMAALIYEED:
Soomaaliya waxaa markii ugu horreysay loogu magacaabay TPS sanadkii 1991-kii, waxaana sabab u ahaa ku-simaha Xeer Ilaaliyaha Guud William Barr sababo la xiriira "xaalad aan caadi ahayn oo ku meel gaar ah." Dagaallo sokeeye ayaa ka socday Soomaaliya 35-kii sano ee u dambeeyay, taasoo keentay boqolaal kun oo dhimasho ah, carruur lagu qasbay dagaallo, dilal aan sharci ahayn, rabshado galmo iyo jinsi ku salaysan, iyo xadgudubyo kale oo xuquuqda aadanaha ah. Marka la eego rabshadaha iyo dhibaatada socda, magacaabista TPS ee Soomaaliya waxay si joogto ah u jirtay ilaa hadda. Bishii Nofeembar 2025, Madaxweyne Trump ayaa baraha bulshada ku soo qoray inuu "sidaas ku joojinayo, isla markiiba, Xaaladda Ku-meel-gaarka ah ee Ilaalinta (TPS Program) ee Soomaalida Minnesota..." Tan iyo markaas, Madaxweyne Trump wuxuu si isdaba joog ah u bilaabay weeraro cunsuri ah oo ka dhan ah muhaajiriinta Soomaalida, isagoo ugu yeeray "qashin" iyo "dad nacas ah" oo leh "IQ hooseeya" "ka yimid waddan qalloocan, waddan karaahiyo ah, mid ka mid ah waddamada ugu xun adduunka." Bishii Janaayo 2026, Kristi oo ahayd Xoghayihii Amniga Gudaha ee xilligaas Kristi Noem ayaa ku dhawaaqday inay joojinayso magacaabista TPS ee Soomaaliya qayb ahaan inkastoo aysan sheegan in Soomaaliya guud ahaan ay ammaan tahay inkastoo ay Waaxda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ay soo saartay talo-bixinteeda safarka ugu sarreysa ee Soomaaliya, iyadoo uga digtay socotada, "Ha u safrin Soomaaliya sabab kasta ha ahaatee," sababtoo ah "rabshado, dambi, afduub, argagixiso," iyo waxyaabo kale oo badan. Ka dib go'aan ka soo baxay Maxkamadda Sare ee Mareykanka bishii Juun 2026, DHS waxay laashay sharciga TPS ee loogu talagalay muhaajiriinta ka yimid Soomaaliya Agoosto 14, 2026. Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison ayaa hogaaminayay isbahaysiga soo gudbiyay warbixinta amicus. Xeer Ilaaliyaha Guud Ellison oo ku biiray isbahaysiga waxaa ka mid ah qareennada guud ee Goboladda kala ah ”California, Connecticut, Delaware, Degmada Columbia, Hawaii, Illinois, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Nevada, New Jersey, New York, Oregon, Vermont, iyo Washington”.
XIGASHO-TUSMO TIMES.
