NETENYAHU OO SAAXIB CUSUB KU YEEHSHAY SOOMAALIYA, WAA KUMA KAASI?

(MUUQAALKA)-CIRRO,DENI IYO NETENYAHU.

(MUQDISHO/SOMALIA)-Mararka qaar khariidad keliya ayaa sheegaysa in ka badan boqollaal maqaal oo la qoray sannadihii la soo dhaafay. Fiidnimadii Oktoobar 18, 2026, markii Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu uu shaaca ka qaaday mabda'a cusub ee amniga qaranka ee dalkiisa, khariidadda Bariga Dhexe ayaa gadaasheeda taagnayd. Waxay gobolka u qaybisay kooxo iska soo horjeeda: Turkiga, Masar, Bakistaan ​​iyo Sacuudi Carabiya oo cagaar madow ah u eg "Dheemanka Sunniga ah," iyo Israa'iil iyo Imaaraadka Carabta oo buluug ah oo ah "Isbahaysi Hexagon ah." Qaybta Soomaaliya ee khariidadda waxaa ku jiray faahfaahin cajiib ah: Puntland iyo Somaliland waxaa lagu hadheeyay buluug khafiif ah, midabkana wuxuu tilmaamayaa dhulalka Israa'iil iyo Imaaraadka Carabta ay u arkaan inay yihiin kuwo saaxiibtinimo leh. Joogitaanka Somaliland cidna lama yaabin. Israa'iil waxay aqoonsatay madaxbannaanida Somaliland bishii Diseembar 2025. Su'aasha dhabta ah waxay ahayd Puntland. Si kale haddii loo dhigo, Saciid Cabdullaahi Deni. Qoraaga qoraalkan ayaa ku dhawaad ​​​​maalin kasta isla hadalkaas sheegayay muddo laba sano ah: Said Deni waa lammaanaha ugu muhiimsan ee geeska Afrika ee Imaaraadka iyo Israa'iil. Maanta lagu arko shaashad gadaashiisa ra'iisul wasaare Israa'iil ma aha macluumaad cusub. Laakiin hadda waa rikoor aan la dafiri karin.

WAXA KHARIIDADU SHEEGEYSO, IYO WAXA AANEY SHEEGEYN:

Cadaaladdu waa muhiim. Khariidadda ma aysan soo saarin Israa'iil; waxay siddaa astaanta Friedrich Ebert Stiftung, oo ah hay'ad u dhow Xisbiga Dimuqraadiga Bulshada ee Jarmalka. Puntland xiriir diblomaasiyadeed lama lahan Israa'iil mana aqoonsanin. Qaar ka mid ah dadka faallooda saxaafadda Soomaalida ayaa ku doodaya in Puntland lagu daray qaybtan ma ahayn xiriir toos ah oo lala sameeyay Israa'iil, laakiin waxay martigelisay la-hawlgalayaasha Imaaraadka Carabta. Laakiin taasi waa qodobka saxda ah. Waxa Puntland dhigay aaggaas buluugga ah ma aha heshiis rasmi ah; waa shabakad xiriir oo dhulka lagu dhisay sannado badan. Marka ra'iisul wasaare Israa'iil uu doorto inuu soo bandhigo khariidaddan isagoo soo bandhigaya mabda'iisa amniga qaranka, doorashadu ma aha mid shil ah. Netanyahu ma uusan caddeyn inuu u arko waddan kasta oo khariidadda ku jira inuu yahay cadow; laakiin kama uusan xishoon inuu muujiyo cidda ay yihiin asxaabtiisa.

BOOSAASO: JOOGSI KU YAALO WADADA LOO MARO SUUDAAN:

Sababta dhabta ah ee Saciid Deni uga soo muuqday khariidadan waa Boosaaso. Labadii sano ee la soo dhaafay, magaalada dekedda leh ee Puntland waxay noqotay mid ka mid ah isku xirka aamusan ee silsiladda saadka ee dagaalka Suudaan. Sida laga soo xigtay taliye sare oo ka tirsan Ciidanka Booliska Badda ee Puntland oo la hadlay Middle East Eye, diyaaradaha xamuulka qaada ee IL-76 ayaa si joogto ah uga soo degi jiray Garoonka Diyaaradaha ee Boosaaso muddo laba sano ah, iyagoo ka soo dejin jiray konteenarrada xiran oo ay ilaalinayeen hub, iyadoo la sheegay in xamuulka lagu shubi jiray duulimaadyo u socda Suudaan oo maraya waddamada deriska ah. Waxaa sidoo kale jira warar sheegaya in calooshood u shaqeystayaal Colombian ah ay u sii gudbayaan Boosaaso si ay ugu biiraan safka RSF ee Suudaan; qandaraasle Colombian ah oo ay wareysatay The Guardian ayaa xaqiijiyay wadada. Eedeymahani kama yimaadaan oo keliya warbaahinta mucaaradka. Wasiirka difaaca Soomaaliya ayaa qirtay in diyaaraduhu si joogto ah uga baxaan Garoonka Diyaaradaha ee Boosaaso una socdaan Suudaan, laakiin wuxuu sheegay in dowladda federaalku aysan wax macluumaad ah ka hayn xamuulkooda ama meelaha ugu dambeeya ee ay u socdaan. Dowladda Suudaan ayaa sidoo kale cabasho rasmi ah u gudbisay Muqdisho oo ku saabsan warbixinnada ku saabsan doorka Boosaaso. Dadka Suudaan si fiican ayay u yaqaaniin meesha ay ku dambeeyaan xamuulka saaran duulimaadyadan. RSF waxaa lagu eedeeyay xadgudubyo baahsan tan iyo markii dagaalku bilaabmay, burburkii El Fasher-na wuxuu noqday mid ka mid ah cutubyada ugu mugdiga badan ee naxariis darradaas. Diyaarad kasta oo ka duusha Boosaaso waa qayb ka mid ah sawirkan. Maadaama uu yahay taliyaha dhulka ay diyaaradahani ku degaan, Saciid Deni ma istaagi karo mas'uuliyadda ka baxsan. Booqashadii qarsoodiga ahayd ee Deni uu ku tagay Imaaraadka Carabta maalmo yar ka dib markii warbixinnadu soo baxeen, iyo aamusnaanta mas'uuliyiinta Puntland ee arrintan, ma aysan qarin sawirkan. Way sii qurxiyeen.

DENI KA KHATAR BADAN CIRRO:

Hogaamiyaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro, ma qariyo cidda uu yahay. Wuxuu u safraa Israa'iil, wuxuu u dabaaldegaa aqoonsiga, wuxuuna si cad u difaacaa mashruuciisa gooni-u-goosadka ah. Qof walba wuu ogyahay sida looga jawaabo. Deni wuxuu yiri waa ka duwan yahay. Isagoon ka tagin hadalka "Soomaaliya oo keliya," oo ku hadlaya luqadda federaalka iyo madaxbannaanida, wuxuu taagan yahay isla dhidibka. Wuxuu isu soo bandhigayaa mid ka mid ah codadka ugu codka dheer ee ka soo horjeeda Muqdisho, halka uu dhulka ku furayo albaabka marinnada hubka ee Imaaraadka. Ciyaartan laba-jibbaaran waxay ka dhigaysaa mid aad uga khatar badan Cirro. Cirro wuxuu leeyahay wuxuu taagan yahay dibadda Soomaaliya; Deni wuxuu ka hadlayaa gudaha.

TIJAABADDA MURAAYADDA MUCAARADKA:

Su'aasha dhabta ah hadda waxay hor taallaa mucaaradka Soomaaliya. Labadii sano ee la soo dhaafay, mucaaradka ka soo horjeeda dowladda ee Muqdisho ayaa garab istaagay Saciid Deni, waxayna saxiixeen hadallo wadajir ah, waxayna fadhiyeen isla miisaskii. Sababtu had iyo jeer way isku mid ahayd: "Waxaan ka soo horjeednaa Muqdisho, waxaan ka soo horjeednaa kalitalisnimada Xasan Sheekh." Dhaleeceyntaasi waxay noqon kartaa mid sharci ah. Soomaaliya waxay wajahaysaa doodo dhab ah oo culus oo ku saabsan nidaamkeeda doorashada, wax ka beddelka dastuurka iyo dheelitirka awoodda ee u dhexeeya bartamaha iyo gobollada. Laakiin waxaa jira farqi qoto dheer oo u dhexeeya ka soo horjeedka dowlad iyo u adeegidda sidii dheeri ah oo loogu talagalay dhidib khatar ku ah sharafta dhuleed ee dalka. Maanta, farqigaas wuxuu ku fadhiyaa khariidad ahaan midab buluug ah. Mucaaradka hadda waxay wajahayaan doorasho. Ama waxay eegaan khariidaddan, waxay kala fogeeyaan iyaga iyo Saciid Deni, waxayna caddeeyaan in mucaaradkoodu uu ku jiro magaca madaxbannaanida Soomaaliya. Ama, iyadoo marmarsiiyo ka dhiganaysa "waan ka soo horjeednaa Muqdisho," waxay sii waddaa inay ciyaarto waxyaabo dheeraad ah oo maxalli ah oo loogu talagalay khadka Tel Aviv iyo Abu Dhabi.

KHARIIDADUHU BEEN MA SHEEGAAN, LAAKIN DADKU WEY AAMUSNAAN KARAAN:

Khariidadaha mararka qaarkood way buunbuuniyaan, mararka qaarna way fududeeyaan. Khariidadda ka dambeysa Netanyahu sidoo kale ma aha mid aan cillad lahayn. Laakiin waxay soo bandhigaysaa hal xaqiiqo: Israa'iil iyo Imaaraadka Carabta waxay yaqaaniin cidda ay saaxiibadood yihiin ee Geeska Afrika, mana dareemayaan baahida loo qabo inay qariyaan. Qofna Soomaaliya kama dhihi karo "ma aanan ogeyn" mar dambe. Yaa yiri Deni, waxa loo isticmaalo Boosaaso, iyo waxa uu uga dhigan yahay mustaqbalka Soomaaliya hadda shaashad ayaa ku taal, horteeda adduunka oo dhan. Hal su'aal oo keliya ayaa harsan: mucaaradka Soomaaliya ma yeelan doonaan geesinimo ay ku arkaan booskooda khariidadan?

XIGASHO-M.E.