IMAARAATKA OO LA OGAADAY INUU SI SHARCI DARRA AH U DHOOFIYO DAHABKA SUDAN.

(ASAWIRKA)-QAABKA DAHABKA LOO QOTO.

(ADDIS ABABA/ET)-Golaha Midowga Yurub ayaa ansixiyay cunaqabatayn cusub oo lagu bartilmaameedsanayo waaxda dahabka ee Suudaan, iyagoo sheegay in tallaabooyinkan looga gol leeyahay in lagu carqaladeeyo shabakadaha maaliyadeed ee sii wadaya colaadda dalka iyo in la kordhiyo cadaadiska saaran kuwa hurinaya  dagaalka . Go'aan ay Isniintii ku dhawaaqday Golaha ayaa lagu soo rogay mamnuucid ku saabsan iibsashada, soo dejinta, ama wareejinta dahabka ka soo jeeda Suudaan. Waxay sidoo kale mamnuucday iibinta, keenista, wareejinta, ama dhoofinta meerkuriga iyo cyanide ee Suudaan, kuwaas oo ah kiimikooyin si weyn loogu isticmaalo qodista iyo soo saarista dahabka. "Tallaabooyinka waxaa loogu talagalay in lagu xakameeyo ilaha maalgelinta ee colaadda iyo in la kordhiyo cadaadiska saaran kuwa hurinaya dagaalka," ayuu yiri Golaha. Cunaqabatayntan ayaa timid iyadoo ay sii kordheyso aqoonsiga caalamiga ah ee ah in ganacsiga dahabka ee Suudaan uu noqday laf-dhabarta dhaqaale ee colaadda muddada ka badan saddex sano u dhaxaysay Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF) iyo Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF). Dahabka waxaa si weyn loogu arkaa isha ugu qiimaha badan ee sarrifka lacagaha qalaad ee dalka, iyadoo dakhliga ka soo gala qaybta uu u suurtagelinayo labada dhinac inay maalgeliyaan hawlgallada militariga, helaan hub iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyo inay sii wadaan dagaalka inkastoo ay sii kordhayaan cadaadiska caalamiga ah. Golaha ayaa ka tarjumaya in ku dhawaaqistiisa cunaqabataynta oo leh, "dahabku wuxuu noqday isha ugu muhiimsan ee dakhliga sii wadaya colaadda Suudaan." Waxay sheegtay in iyadoo xaddidaysa ganacsiga dahabka Suudaan iyo xaddidaysa helitaanka kiimikooyinka loo isticmaalo macdanta dahabka, Midowga Yurub uu higsanayo "in la yareeyo kheyraadka ay heli karaan kuwa mas'uulka ka ah sii wadista rabshadaha." Dagaalka ayaa si isa soo taraysa u horseeday tartanka loogu jiro xakamaynta gobollada dahabka laga soo saaro ee Suudaan. RSF ayaa lagu soo waramayaa inay gacanta ku hayso inta badan waaxda macdanta dahabka ee Darfur iyo Kordofan, halka SAF ay maamusho shabakadaha wax soo saarka iyo ganacsiga ee muhiimka ah ee gobollada bari iyo waqooyiga ee dalka. Falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in halganka xarumahan macdanta uu noqday ujeedo istaraatiiji ah oo labada dhinacba ah, iyadoo dakhliga ka soo gala iibka dahabka uu gacan ka geysanayo maalgelinta dagaal muddo dheer socday oo khasaare ah. Khilaafka waxaa sidoo kale sii waday shabakado badan oo sharci darro ah oo tahriibiya. Qiyaasaha ayaa tilmaamaya in inta u dhaxaysa 50% iyo 80% wax soo saarka dahabka ee Suudaan laga dhoofiyo dalka iyada oo loo marayo dowladaha deriska la ah ka hor inta aan la gaarin suuqyada caalamiga ah. Warbixino badan ayaa lagu sheegay in Imaaraadka Carabta uu yahay meesha ugu muhiimsan ee laga soo saaro dahabka sharci darrada ah, halkaas oo lagu safeeyo laguna kala iibsado adduunka oo dhan, taasoo ka dhigaysa ganacsiga dahabka mid muhiim u ah kooxaha iska soo horjeeda. Marka laga reebo xayiraadaha ganacsiga, cunaqabataynta Midowga Yurub waxay mamnuucaysaa bixinta adeegyada la xiriira, oo ay ku jiraan kaalmada farsamada, adeegyada dilaaliinta, iyo gargaarka dhaqaale ee la xiriira hawlaha la mamnuucay. Golaha ayaa sheegay in tallaabooyinka cusub ay ku jiraan ka-dhaafitaanno bartilmaameedsan, iyagoo xusay in xayiraadaha ku saabsan meerkuriga iyo cyanide aysan khusayn doonin alaabada loogu talagalay ujeedooyinka bani'aadamnimada, xaaladaha degdegga ah ee caafimaadka dadweynaha, ama ka hortagga masiibooyinka. Cunaqabataynta ugu dambeysay waxay qayb ka tahay jawaabta ballaaran ee Midowga Yurub ka bixiyay khilaafka Suudaan, taas oo Goluhu sheegay inay kicisay "xaalad bani'aadamnimo oo aan horay loo arag" iyo xadgudubyo baahsan oo loo geystay sharciga caalamiga ah ee bani'aadamnimada iyo xuquuqda aadanaha. Waxaa la shaaciyay maalmo ka dib markii Baarlamaanka Yurub uu ugu baaqay Midowga Yurub inuu Ciidamada Taageerada Degdegga ah ee Suudaan (RSF) u aqoonsado "urur argagixiso" , isagoo cambaareeyay waxa uu ku tilmaamay dambiyo dagaal iyo dambiyo ka dhan ah aadanaha oo la geystay intii lagu jiray dagaalka socda, gaar ahaan magaalada go'doonsan ee El-Obeid.

ISHA-AS.