HUMAN RIGHTS WATCH OO WARBIXIN CULUS SOO SAARTAY.
(SAWIRKA)-BARAKACAYAASH SUDAN.
(LONDON/UK)-Sida lagu sheegay warbixin cusub, calooshood u shaqeystayaasha reer Columbia ee ka qayb qaatay falalkii xasuuqa ahaa ee ka dhacay Suudaan ayaa lagu tababaray saldhigyada Imaaraadka ee dalkaas. Human Rights Watch waxay sheegtay inay hayso caddaymo muujinaya in qandaraasleyaal milatari oo gaar ah ay Colombia u direen dalka waqooyiga Afrika si ay u taageeraan ciidamada milatariga ee Rapid Support Forces (RSF) ee dagaalka kula jira Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF). Warbixintu waxay sheegtay in tan iyo 2024, Global Security Services Group (GSSG), oo ah shirkad amni oo fadhigeedu yahay Abu Dhabi, ay shaqaaleysiisay boqolaal qandaraasleyaal militari oo gaar loo leeyahay oo Colombia ah kuwaas oo loo diray Suudaan si ay uga barbar dagaalamaan RSF. Qandaraaslayaasha ayaa soo maray saldhigyada Imaaraadka ee Suudaan si ay ugu biiraan dagaalka. HRW waxay sheegtay in tani ay caddayn dheeraad ah u tahay in Imaaraadka uu ku lug leeyahay rabshadaha ay RSF ka geysatay Suudaan, kuwaas oo lagu eedeeyay xasuuq, xadgudubyo galmo oo ballaaran iyo dambiyo kale oo dagaal oo ka dhacay Suudaan. Kooxda xuquuqda aadanaha ayaa sheegtay inay xoojisay dacwadda ku saabsan tallaabo ka qaadista Imaaraadka Carabta iyadoo sii waday taageerada RSF. "Qorista qandaraaslayaasha militariga gaarka loo leeyahay ee Colombia waxay ku kordhinaysaa caddaymo sii kordhaya oo muujinaya in Imaaraadku uu taageero militari siiyo Ciidamada Taageerada Degdegga ah, kuwaas oo si isdaba joog ah uga geystay xasuuqyo ba'an Suudaan," ayuu yiri Mausi Segun, Agaasimaha Fulinta ee Qaybta Afrika ee Human Rights Watch. "Dowladuhu waa inay si cad uga codsadaan Imaaraadka Carabta inay joojiso siinta hubka, qalabka, shaqaalaha, iyo taageerada kale ee milatari ee ay siiso Ciidamada Taageerada Degdegga ah." Kooxo badan oo u dooda xuquuqda aadanaha iyo hay'ado caalami ah ayaa ku eedeeyay RSF dambiyo dagaal.
EEDEYMO KU SAABSAN XASUUQ:
Warbixin ay qortay Yale's Humanitarian Research Lab (HRI) bishii Maarso ayaa xaqiijisay eedeymaha Qaramada Midoobay ee xasuuqa ka dhacay gobolka Darfur, iyadoo sheegtay in RSF ay olole gaajo ah ka fulisay magaalada el-Fasher, iyadoo burburisay tobanaan tuulo oo beeralay ah iyo wax soo saarka dalagga oo burburiyay magaalada. Markii RSF ay weerartay El-Fasher, dagaalyahannadeedu waxay kufsadeen, dileen oo ay baad ka qaateen dad badan oo deganaa, sida laga soo xigtay wareysiyo ballaaran oo ay sameeyeen Middle East Eye iyo warbixinno dambe oo ka yimid UN iyo HRL ee Yale. Joogitaanka dadka reer Colombia ee Suudaan ayaa markii ugu horreysay lagu ogaaday muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada bishii Nofeembar 2024. Koox hubaysan oo la xiriirta SAF ayaa soo bandhigtay muuqaallo muujinaya inay qabteen kolonyo dad reer Colombia ah oo ka soo galay Suudaan Liibiya. Iyadoo Imaaraadka Carabta ay sii wado inay beeniso eedeymaha, MEE waxay si ballaaran uga warbixisay taageerada ay siiso RSF, iyadoo soo xiganaysa caddaymo ay ku jiraan sawirrada dayax-gacmeedka, diiwaanka duulimaadyada, lambarrada taxanaha hubka iyo ilo badan. Cilmi-baare ka tirsan HRW oo lagu magacaabo Joey Shea ayaa sharraxay in qandaraaslayaasha Colombia ay maraan xarumaha militariga iyo kuwa dowladda ee Imaaraadka Carabta ka hor inta aan loo dirin Suudaan si ay u taageeraan RSF. "Waxaan sidoo kale helnay xiriir ka dhexeeya qandaraaslayaasha Colombia iyo xadgudubyo waaweyn oo dhulka ka dhacay," ayay u sheegtay MEE. "Markaa mid ka mid ah qandaraaslayaasha aan la hadlay ayaa ii sheegay inuu gacan ka geystay tababarka askarta carruurta, wiilasha da'doodu u dhaxayso 13-14 sano." Shea ayaa intaas ku daray in xiriirka ka dhexeeya ciidamada Imaaraadka iyo kuwa Colombia uu soo jiray ilaa 2011. "Sannadkii 2011, The New York Times ayaa soo saartay warbixin sheegaysa in [xukunka Abu Dhabi] Mohammed bin Zayed uu dhisayay nooc ka mid ah guuto shisheeye ah oo gaaraya ilaa 800 oo qandaraasleyaal gaar loo leeyahay oo Colombia ah si ay si rasmi ah uga mid noqdaan ciidamada qalabka sida ee Imaaraadka," ayay tiri. "Mid ka mid ah qandaraaslayaasha gaarka loo leeyahay, oo hawlgab ah oo aan la hadalnay ayaa sheegay inuu qayb ka ahaa ololaha shaqaalaysiinta, wuxuuna noo sheegay inaysan jirin wax qarsoodi ah oo ku saabsan hawlgalkan oo ah mid aad loo baahiyay, inuu helay qandaraas shaqo oo sax ah si uu ugu joogo Imaaraadka Carabta." Warbixintaan ayaa ugu dambeynta sababi doonto in Hogaanka sare ee dawlad Goboleedka Puntland inuu la kulmo cunaqabteyn aad u adag kuna saabsan doorkooda ku aadan dagaalka dalka Suudaan.
ISHA-MEE.