(MUUQAALKA)-CIIDAMADDA AU.
(MUQDISHO/SOMALIA)-Ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika ayaa qorsheynaya inay la wareegaan afar saldhig oo ku dhow Muqdisho iyadoo Uganda ay ciidamadeeda kala baxayso Soomaaliya, sida lagu sheegay warqad howlgal ah oo ay heshay Wakaaladda Wararka ee Associated Press. Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, ama AUSSOM, ayaa qabsan doona Sabid-Anole, Bariire, Awdheegle iyo Bulonagad inta lagu jiro wareegyada ciidamada ee bisha Nofeembar. Warqaddii Oktoobar 31 ee loo diray xafiiska taageerada Qaramada Midoobay waxay ku tilmaamaysaa jagooyinka inay muhiim u yihiin amniga caasimadda, sida ay ku warantay AP. Ciidamada waxaa dib looga wareejin doonaa Baraawe, oo ah magaalo xeebeed oo qiyaastii 220 kiiloomitir koonfur-galbeed ka xigta Muqdisho. Wali ma cadda cidda xaqiijin doonta jagooyinka ay ka tagayaan. "Waxyaabuhu hadda ma xuma, laakiin waxay abuuri karaan dhibaatooyin haddii ciidamadoodu si lama filaan ah uga baxaan," Cali Cumar, wasiiru dowlaha arrimaha dibadda ee Soomaaliya, ayaa u sheegay Reuters . Uganda ayaa Isniintii ku dhawaaqday inay bilowday inay la baxdo ciidamada la geeyay Soomaaliya iyadoo la raacayo heshiis laba geesood ah. Waxay sheegtay in dhammaan ciidamadeeda, oo ay ku jiraan kuwa la shaqeeya AUSSOM, ay bixi doonaan dhammaadka 2027. Afhayeenka militariga Korneyl Chris Magezi ayaa sheegay in kooxdii ugu horreysay ay durba ku laabteen Uganda. "Hawlgalka lagu soo saarayo ciidamada la geeyay Soomaaliya ee hoos yimaada heshiisyada labada dhinac ayaa la dhameystiri doonaa maalmaha soo socda," ayuu ku yiri hadal uu Isniintii soo saaray. Uganda waxay noqotay dalkii ugu horreeyay ee ciidamo ku biiriya howlgalka asalka ah ee Midowga Afrika bishii Maarso 2007. Bixitaankeeda la qorsheeyay wuxuu soo afjari doonaa labaatan sano oo hawlgallo ah oo lagu taageerayo ciidamada Soomaaliya ee ka dhanka ah fallaagada.
SHABEELADDA HOOSE:
Sida laga soo xigtay warbixinta AP ee ku saabsan warqadda, Uganda waxay ciidamada labada dhinac geysay ka dib shir madaxeedkii Abriil 2025 kaas oo hoggaamiyeyaasha Afrika ay ku baaqeen ciidamo dheeraad ah si ay ula dagaallamaan Al-Shabaab. Ciidamadan ayaa gacan ka geystay dib u qabsashada iyo qabsashada dhulalka 17-kii bilood ee xigay. Taliyaha ciidamada Soomaaliya Sarreeye Gaas Ibraahim Maxamed Maxamuud ayaa Isniintii booqday Baraawe, wuxuuna ciidamada ku amray inay feejignaadaan oo ay xoojiyaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, sida uu sheegay ciidanku. War-saxaafadeedka ma uusan sheegin in askarta Soomaaliya ay la wareegi doonaan jagooyinka Midowga Afrika iyo in kale. Ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika ayaa Baraawe ka qabsaday Al-Shabaab sanadkii 2014. Maleeshiyada ayaa dekeddeeda u adeegsaday inay soo geliyaan dagaalyahanno iyo hub iyo dhoofinta dhuxusha si ay lacag u urursadaan. Kooxda xiriirka la leh Al-Qaacida ayaa sii wada weerarrada bartilmaameedyada militariga iyo rayidka inkastoo ay si isdaba joog ah u howlgaleen ciidamo caalami ah iyo weeraro ay ka geysteen Soomaaliya. Todobaadkii hore, sarkaal ka badbaaday weerar gaadmo ah oo ka dhacay gobolka Bay ayaa u sheegay AP in mintidiinta ay dileen ugu yaraan 20 askari oo Soomaali ah. Dowladdu waxay qiratay in khasaare soo gaaray gaadiidka militariga laakiin ma aysan bixin tirada khasaaraha ciidamada.
HUBANTI LA’AANTA MAALGELINTA:
Yaraanta maalgelinta ayaa soo dedejisay ka bixitaanka, Farhan Isak Yusuf, oo ah ku xigeenka agaasimaha fulinta ee ururka cilmi-baarista ee fadhigiisu yahay Muqdisho ee Somali Public Agenda, ayaa u sheegay AP. Wuxuu sheegay in ciidanka Soomaaliya aysan haysan agab, wuxuuna ku tilmaamay Shabeellaha Hoose, halkaas oo ay joogeen ciidamada baxaya, inay muhiim u tahay ilaalinta Muqdisho. Hadalka militariga Uganda ma uusan sharxin sababta ciidamada labada dhinac ay isla markiiba u baxayaan. Ogolaanshaha hadda ee Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay ee AUSSOM wuxuu socdaa ilaa Diseembar 31 wuxuuna u oggolaanayaa ilaa 11,826 shaqaale oo xiran dharka ciidanka, oo ay ku jiraan 680 boolis. Golaha ayaa ku boorriyay deeq-bixiyeyaasha inay bixiyaan maalgelinta loo baahan yahay si loo fuliyo waajibaadkiisa. Hawlgalku wuxuu ku tiirsan yahay Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, ama UNSOS, si uu u bixiyo cunto, shidaal, daadgureyn caafimaad, gaadiid iyo taageero kale oo saadka ah. Washington waxay bishii Sebtembar sheegtay inay joojin doonto maalgelinta ama taageerada UNSOS. Hay'addu waxay sidoo kale sheegtay , iyadoo soo xiganaysa qoraal diblomaasiyadeed, in Mareykanku uu diyaar u yahay inuu taageero 12 bilood oo dhimis ah. Ilo diblomaasiyadeed iyo kuwa dowladda Soomaaliya ayaa u sheegay Reuters in muddada ay bilaaban doonto Janaayo 2027. "Waxaan fileynaa in geeddi-socod kasta iyo jadwal kasta laga wada hadlo inta lagu jiro doodda Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay bisha Diseembar," afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ayaa u sheegay Reuters. Go'aankan wuxuu siinayaa Soomaaliya, Midowga Afrika iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah waqti dheeraad ah si ay u helaan maalgelin kale iyo qabanqaabo saad oo loogu talagalay AUSSOM. Ka bixitaanka ciidamadan ayaa imaanaya iyadoo Soomaaliya ay qaadanayso mas'uuliyado ay hore u maamulaysay howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay, kaasoo xirmay Oktoobar 31 ka dib markii dowladda Soomaaliya ay codsatay in muddo laba sano ah lagu soo wareejiyo. Hawlaha howlgalka ayaa loo wareejiyay hay'adaha Soomaaliya iyo hay'adaha Qaramada Midoobay. Hay'adaha gargaarka ayaa weli ku sugan dalka, halka UNSOS ay sii waddo taageerada ay siiso ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika iyo qaar ka mid ah ciidamada amniga Soomaaliya. Qoraal uu soo saaray oo lagu xusayo xiritaanka howlgalka siyaasadeed , Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa ku baaqay taageero caalami ah oo joogto ah, oo ay ku jiraan taageero ka dhan ah Al-Shabaab iyo kala-guur tartiib tartiib ah oo amniga ah.
XIGASHO-ST.
