(MUUQAALKA)-XIL WAREEJIN.
(MUQDISHO/SOMALIA)-Uganda ayaa ku dhawaaqday bilowga bixitaanka ciidamada ka jooga Soomaaliya ka dib ku dhawaad labaatan sano oo ay socdeen howlgallo militari, taasoo calaamad u ah marxalad cusub oo mas'uuliyadaha amniga qaranka loogu wareejinayo ciidamada Soomaaliya. Jeneraal Muhoozi Kainerugaba, oo ah Madaxa Ciidamada Difaaca ee Ciidamada Difaaca Dadka Uganda (UPDF), ayaa xaqiijiyay horumarka Oktoobar 29, 2026. Wuxuu sheegay in ciidamada Uganda ay bilaabeen inay ka baxaan Soomaaliya, mas'uuliyadaha amnigana loo wareejinayo dhiggooda Soomaaliya ka dib ku dhawaad 20 sano oo ay ku jireen adeeg militari iyo naf-hurnimo. Ku dhawaaqida ayaa diiradda saareysa mustaqbalka ciidamada shisheeye ee ka howlgala Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) iyo mas'uuliyadaha sii kordhaya ee Ciidanka Qaranka Soomaaliya.
TALIYAHA CIIDAMADDA YUGAANDHA OO XAQIIJIYEY IN LA BILAABAY BIXITAANKA CIIDAMADDA:
War qoraal ah oo la daabacay Oktoobar 29, Jeneraal Muhoozi Kainerugaba ayaa sheegay in Uganda ay bilowday hirgelinta ka bixitaanka ciidamada ee hore loo shaaciyay. Wuxuu soo hadal qaaday muddada dheer ee ciidamada Uganda ay ku jireen howlgallada iyo sida ay u hureen shaqaalahooda militariga intii ay howlgallada ka wadeen Soomaaliya. Kainerugaba wuxuu ku nuuxnuuxsaday in mas'uuliyadda amniga hadda loo wareejinayo ciidamada Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, ma uusan shaacin tirada ciidamada baxaya, saldhigyada militariga ee ay saameysay, qabanqaabada wareejinta ama taariikhda kama dambaysta ah ee la dhammaystirayo. Sidaa darteed, ku dhawaaqida ayaa xaqiijinaysa bilowga geeddi-socodka ka bixitaanka halkii laga ahaan lahaa bixitaanka dhammaan ciidamada Uganda ee Soomaaliya.
CIIDAMADDA SOOMAALIYA OO QAADAYA MASUULIYADDA AMNIGA OO BALAARAN:
Ka bixitaanka ayaa abuuraya mas'uuliyado cusub oo saaran Soomaaliya iyadoo dalku uu doonayo inuu maareeyo amniga qaranka iyada oo loo marayo hay'adihiisa. Ciidanka Qaranka Soomaaliya, booliiska iyo hay'adaha sirdoonka ayaa la filayaa inay door weyn ka qaataan hawlaha amniga ee ay hore u taageeri jireen ciidamada shisheeye. Horumarkani wuxuu la jaan qaadayaa ujeeddada dhexe ee waajibaadka AUSSOM: dhisidda awoodda amniga Soomaaliya iyo in si tartiib tartiib ah mas'uuliyadaha loogu wareejiyo hay'adaha qaranka. Soomaaliya, yoolka muddada dheer waa in la yareeyo ku tiirsanaanta ciidamada shisheeye ee joogtada ah iyadoo la horumarinayo hay'adaha amniga ee awood u leh inay ilaaliyaan xasilloonida guud ahaan dalka. Waxtarka kala-guurkan wuxuu ku xirnaan doonaa ciidan ku filan, saadka la isku halleyn karo iyo sii socoshada hawlgallada milatari ee ka dhanka ah AL-Shabaab.
MUQDISHU WAXAY KOR U QAADEYSAA QAAB DHISMEEDKA AMNIGA OO EY SOOMAALIDU HOGAAMISO:
Wasiirka Difaaca Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayaa sheegay intii lagu jiray Shirkii Amniga Gudaha ee Qaranka ee ka dhacay Muqdisho bishii Sebtembar 2026 in dalku uu ka shaqeynayo qaab-dhismeed amni oo ay Soomaalidu hoggaamiso kaas oo noqon doona mid la xisaabtami karo, si habboon loo maamuli karo, isla markaana dhaqaale ahaan waara. La-taliyaha Amniga Qaranka Danjire Aweys Xaaji Yuusuf ayaa sidoo kale ku nuuxnuuxsaday in ciidamada Midowga Afrika aysan si degdeg ah uga bixin. Wuxuu sheegay in mas'uuliyadaha amniga loo wareejin doono hab qorshaysan oo la xiriira diyaargarowga hay'adaha Soomaaliya. Sida uu sheegay Yuusuf, jadwalka kala-guurka wuxuu ku xirnaan doonaa awoodaha ciidamada Soomaaliya iyo horumarka howlgallada ka dhanka ah AL-Shabaab. Hadalladaasi waxay muujinayaan ujeeddada dowladda Soomaaliya ee ah in la isku daro yareynta joogitaanka ciidamada shisheeye iyo horumarinta hay'adaha amniga qaranka ee xooggan.
MUSTAQBALKA JAGOOYINKA MILETERIGA EE GOBLKA SH/HOOSE.
Ciidamada Uganda ayaa si weyn u ilaaliyay amniga koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan Gobolka Shabeellaha Hoose. Degmooyinka Baraawe, Bulo Marer, Qoryoley iyo Janaale ayaa ka mid ah meelaha istaraatiijiga ah ee la xiriira howlgallada militariga Uganda. Warar dhawaan soo baxay oo ay warbaahintu qortay ayaa sheegaya in ciidamada Uganda ay isu diyaarinayaan inay ka baxaan goobo gaar ah oo gobolka ah, iyadoo la filayo in ciidamada qaranka Soomaaliya ay mas'uuliyadda amnigooda la wareegaan. Warbaahinta taageerto DG Puntland ee Garowe Online, oo soo xiganaysa ilo amni, ayaa ku warantay in saddex jago oo ka tirsan Shabeellaha Hoose la wareejin karo horraanta bisha Nofeembar. Si kastaba ha ahaatee, saldhigyada saxda ah, tirada shaqaalaha ku lug leh iyo taariikhaha la xaqiijiyay ee wareejinta si madax-bannaan looma xaqiijin. Wareejin kasta waxay u baahan tahay ciidamada Soomaaliya inay qaataan mas'uuliyadda jagooyinka militariga ee dheeraadka ah, waddooyinka gaadiidka iyo bulshooyinka rayidka ah.
YUGANDHA LAMA EYSAN BIXIN DHAMMAAN CIIDAMADEEDA:
Bishii Agoosto, Jeneraal Kainerugaba wuxuu ku dhawaaqay ujeedo ah in dhammaan ciidamada Uganda laga saaro Soomaaliya marka la gaaro Agoosto 1, 2027. Si kastaba ha ahaatee, militariga Uganda ayaa sidoo kale xaqiijiyay in Kooxda Battle Group 48 ay howlgalkooda ka bilaabeen Soomaaliya Oktoobar 10, 2026. Iyada oo uu hoggaaminayo Korneyl Michael Opio Ocuka, cutubka cusub wuxuu beddelay Battle Group 45 intii lagu jiray wareeg joogto ah oo ay ku jirtay AUSSOM. Hawlgalkan ayaa muujinaya in joogitaanka militariga Uganda uusan ku dhammaan hal go'aan oo ka bixitaanka ah iyo in cutubyo ka mid ah ay weli ku jiraan hawlgal firfircoon. Xiriirka ka dhexeeya ku dhawaaqista bixitaanka Oktoobar 29 iyo qabanqaabadii hore ee wareejinta ciidamada weli laguma sharraxin jadwal dadweyne oo faahfaahsan.
AMARKA AUSSOM WUXUU DIIRADDA SAARAYAA AMNIGA EY SOOMAALIDU HOGAAMISO:
Uganda waxay noqotay dalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira Soomaaliya iyagoo hoos imaanaya Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM) bishii Maarso 2007. Ciidamadeedu waxay markii dambe taageereen Ciidanka Qaranka Soomaaliya howlgallada ka dhanka ah AL-Shabaab waxayna gacan ka geysteen ilaalinta hay'adaha muhiimka ah ee dowladda ee Muqdisho. Hawlgalka Kala-guurka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), oo ku guulaystay AMISOM, ayaa soo bandhigay hoos u dhac marxaladaysan oo ku yimid ciidamada shisheeye iyo in mas'uuliyadaha militariga loo wareejiyo ciidamada Soomaaliya. AUSSOM, oo la aasaasay Janaayo 2025, ayaa sii waday hawsha iyadoo la siiyay amar ku saleysan taageeridda dadaallada amniga iyo xasilinta ee ay Soomaalidu hormuudka ka tahay. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa kordhiyay waqtiga AUSSOM ilaa Diseembar 31, 2026. Sidaa darteed, ku dhawaaqista Uganda waxay ku soo beegantay isbeddel ballaaran oo muddo dheer ah oo loogu talagalay in mas'uuliyad weyn oo amniga Soomaaliya ah la geliyo gacanta hay'adaha qaranka.
MADAXWEYNAYAASHA SOOMAALIYA IYO YUGANDHA AYAA KA WADA HADLAY ISKAASHIGA AMNIGA:
Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa magaalada Entebbe kula kulmay madaxweynaha Uganda Yuweri Museveni Sida lagu sheegay war-saxaafadeed rasmi ah oo ka soo baxay madaxtooyada Uganda, madaxdu waxay ka wada hadleen xaaladda amniga ee Soomaaliya, dadaallada ka dhanka ah AL-Shabaab iyo horumarinta xiriirka labada dhinac. Maxamuud ayaa uga mahadceliyay Uganda kaalinta ay ciidamadeeda qalabka sida ka geysteen amniga Soomaaliya iyo horumarinta awoodaha militariga qaranka. Kulanka ayaa sidoo kale looga hadlay iskaashiga dhaqaale iyo horumarinta helitaanka badeecadaha Uganda ee suuqyada Soomaaliya. Qaar ka mid ah warbaahinta ayaa sheegay in Maxamuud uu dalbaday in dib loo dhigo bixitaanka ciidamada Uganda. Si kastaba ha ahaatee, bayaanka rasmiga ah ee madaxweynaha Uganda ma xaqiijin codsigaas mana ku dhawaaqin qorshe dib loo eegay oo dib loogu dhigay ka bixitaanka.
CADAADISKA DHAQAALE AYAA SAMEEYEY KALA GUURKA:
Ku dhawaaqista ka bixitaanka ayaa timid iyadoo ay jiraan caqabado dhaqaale oo sii socda oo haysta AUSSOM. Warbixinnada warbaahinta Uganda ayaa tilmaamaya in hoos u dhaca ku yimid maalgelinta caalamiga ah iyo taageerada saadka ay kordhiyeen hubanti la'aanta ku saabsan hawlgallada muddada dheer ee howlgalka. Shir madaxeed aan caadi ahayn oo ay yeesheen dalalka ciidamada ku deeqay ee AUSSOM oo lagu qabtay Kampala bishii Luulyo, hoggaamiyeyaashu waxay ka wada hadleen maalgelinta waarta iyo horumarinta mustaqbalka ee ciidamada amniga Soomaaliya. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf ayaa xaqiijiyay sida ay uga go'an tahay ururka inuu abaabulo kaalmo siyaasadeed, mid diblomaasiyadeed iyo mid dhaqaale oo loogu talagalay kala-guurka amniga ee Soomaaliya. Wadahadalladu waxay sidoo kale iftiimiyeen muhiimadda ay leedahay in taageerada loo jiheeyo tababarka, saadka iyo dhismaha hay'adaha gudaha hay'adaha amniga qaranka ee Soomaaliya.
SOOMAALIYA OO GASHAY MARXALAD CUSUB OO KU SAABSAN KALA GUURKA AMNIGA QARANKA:
Go'aanka Uganda ee ah inay bilowdo la bixitaanka ciidamada ayaa ka dhigan horumar muhiim ah oo ku yimid dadaalka Soomaaliya ee ah inay qaadato mas'uuliyadda koowaad ee amniga qarankeeda. Wareejinta jagooyinka iyo waajibaadka ay hore u taageereen ciidamada shisheeye waxay ballaarin kartaa mas'uuliyadaha hawlgalka ee Ciidanka Qaranka Soomaaliya iyo hay'adaha kale ee amniga qaranka. Si kastaba ha ahaatee, geeddi-socodku wuxuu u baahan doonaa isku-dubarid dhow si loo hubiyo in bixitaanka ciidamada aysan abuurin farqiyo amni oo ay AL-Shabaab ka faa'iideysan karto. Hadafka fog ee Soomaaliya waa horumarinta hay'adaha militariga qaranka, booliska iyo sirdoonka ee awood u leh inay ilaaliyaan dadweynaha oo ay ilaaliyaan amniga iyada oo aan si aan xad lahayn loogu tiirsanaan ciidamada shisheeye. Laga bilaabo Oktoobar 30, ku dhawaaqista Uganda waxay xaqiijinaysaa in geeddi-socodka ka bixitaanka uu bilaabmay. Tirada ciidamada la saarayo, saldhigyada gaarka ah ee la wareejinayo iyo jadwalka kama dambaysta ah ayaa weli ku xiran faahfaahin rasmi ah oo dheeraad ah.
XIGASHO-ME.
