139-QOF OO TAHRIIBYAAL AH OO KU DHINTAY XEEBAHA JABUUTI.

(MUUQAALKA)-SHAQAALAHA GARGAARKA.

(DJIBOUTI)-139 qof ayaa dhintay, oo ay ku jiraan 15 carruur ah, ka dib markii dooni muhaajiriin ah ay ku degtay meel ka baxsan xeebaha jabuuti ee bariga Afrika: "Waxaa buux dhaafiyay dhammaan meydadka". Ugu yaraan 139 qof, oo ay ku jiraan carruur, ayaa dhintay ka dib markii doon siday in ka badan 300 oo muhaajiriin ah ay ku degtay xeebta Jabuuti ee bariga Afrika, sida ay sheegtay hay'adda caalamiga ah ee socdaalka. "Tani waa khasaare aad u weyn oo nafeed ah. Waxaan la jirnaa dadkii ka badbaaday iyo qoysaskii waayay kuwa ay jeclaayeen ama aan la hayn war ku saabsan qaraabadooda," ayuu Alexandre Coissac, madaxa howlgalka IOM ee Jabuuti ku yiri bayaan uu soo saaray . Tiradaas waxaa ku jira oo keliya kuwa ay mas'uuliyiintu ku aaseen Jabuuti. Kuwa kale waxaa aasay muhaajiriinta laftooda, laakiin laguma dari doono tirada rasmiga ah ilaa ay mas'uuliyiintu xaqiijiyaan meydadka, sida uu Coissac ugu sheegay AP taleefanka. "Waxa xun ayaa ah in lagu aasay magacyo la'aan, qabri guud, sida xaalad dagaal," ayuu yiri Coissac. "Dhammaantood waxay leeyihiin hooyo, aabbe, mana laga yaabo inaan waligeen ogaanno waxa dhacay." Coissac wuxuu sheegay in muhaajiriintu ay markabka fuuleen fiidkii Oktoobar 8, isla markaana uu degtay wax yar ka dib, meel u dhow xeebta, "sababtoo ah ciriiri ayay ahayd." "Maamulka maxalliga ah ayaa sameeyay intii karaankooda ah," ayuu yiri Coissac, "laakiin waxaa ka buuxsamay dhammaan meydadka oo si isdaba joog ah ugu soo socday xeebta." IOM waxay sheegtay in meydadka la soo helay ay ku jireen sagaal gabdhood iyo lix wiil. In ka badan 80 qof ayaa ka badbaaday doontii burburtay, dhammaantoodna waxay u dhasheen Itoobiya. IOM waxay sii daysay muuqaal muujinaya wixii ka dambeeyay burburka doonta, iyadoo muujineysa doonta rogmatay iyo dharka dhibbanayaasha oo xeebta yaalla. Wuxuu sheegay in mas'uuliyiintu ay muhaajiriinta badbaaday geynayeen xarunta samatabbixinta ee IOM ee Obock halkaas oo ay ka helaan gargaar caafimaad ka dib marka ay liqaan biyaha badda, iyo taageero nafsi ah. "Dhammaantood waxay ku jiraan xaalad naxdin leh," ayuu yiri Coissac, oo booqday aagga ay ku burburtay doontii Sabtidii. "Waxaan isku dayay inaan la hadlo qaar ka mid ah laakiin aad bay u adag tahay." Qaar ka mid ah muhaajiriinta ku sugan xarunta IOM ayaa horey uga warqabay in xubnaha qoyskoodu ay dhinteen intii ay ku jireen doontii burburtay. Kuwa kale waxaa la siiyay fursad ay ku wacaan dadkii ay jeclaayeen si ay ugu sheegaan inay nool yihiin. Ugu yaraan 84 qof ayaa weli la la'yahay mid ka mid ah maraakiibta ugu dhimashada badan ee ku burburay marin biyoodka caanka ah laakiin khatarta ah ee ka gudbaya Geeska Afrika una gudbaya Jasiiradda Carabta, halkaas oo muhaajiriin badan ay shaqo ka raadsadaan dalalka qaniga ah ee Khaliijka. Doonta ayaa ka soo duushay Jabuuti una socotay Yemen markii ay qarqoontay habeenkii Khamiista ama subaxnimadii Jimcaha, sida ay sheegtay IOM. In ka badan 80 qof ayaa ka badbaaday, dhammaantoodna waxay ahaayeen muwaadiniin Itoobiyaan ah, sida ay sheegtay hay'addu. Hay'adda socdaalka ee Qaramada Midoobay ee fadhigeedu yahay Geneva ayaa sheegtay in markabka ay saarnaayeen 305 qof, waxayna ka digtay in tirada dhimashadu ay weli sii kordhi karto. Alaabada shaqsiga ah ee ay leeyihiin muhaajiriinta, oo ay ku jiraan kabo, ayaa lagu arkay xeeb muuqaal ay la wadaagtay IOM. Hawlaha samatabbixinta ayaa sii socday iyadoo cabsida laga qabo dadka maqan ay sii kordhayso. Tobanaan kun oo muhaajiriin ah oo ka yimaada Geeska Afrika ayaa sanad walba u safra Jabuuti iyo marin biyoodka Bab el-Mandeb iyagoo u socda wadamada Khaliijka iyagoo raadinaya fursado badbaado iyo dhaqaale, sida ay IOM ku sheegtay bayaankeeda. Dhaqdhaqaaqaasi wuu sii socday inkastoo dagaallo cusub ay ka socdaan Yemen, dhanka kale ee marin biyoodka. "Tani waa khasaare ba'an oo nafeed," ayuu yiri Coissac. "Musiibadani waa xasuusin cad oo ku saabsan khataraha ay la kulmaan muhaajiriinta ku teedsan marin-haweedkan socdaalka iyagoo raadinaya fursado dhaqaale." Toddobaadyadii u dambeeyay, ugu yaraan 2,000 oo reer Yemen ah ayaa gargaar ka helay Jabuuti iyadoo dagaalka uu ka sii darayay Yemen oo u dhexeeya dowladda ay taageerto Sacuudiga oo caalamku aqoonsan yahay iyo fallaagada Xuutiyiinta ee ay taageerto Iiraan. Taasi waa jihada ka soo horjeeda dhaqdhaqaaqa muhaajiriinta ku dhintay doontii burburtay iyo qaabkii socdaalka caadiga ahaa ee sannadihii u dambeeyay: Tobanaan kun oo ka soo tallaaba bariga Afrika una socda Yemen sannad kasta ayaa badanaa shaqo ka raadsada meelo sida Sacuudi Carabiya. In ka badan 900 oo muhaajiriin ah ayaa ku dhintay ama ku waayay waddada sannadkii hore, sida laga soo xigtay Mashruuca Muhaajiriinta La'aanta ah ee IOM, halka tirada dadka safarka ku jiray ay korodhay 18%. Horraantii sanadkan, IOM waxay sheegtay in 53 qof ay dhinteen ama la la'yahay ka dib markii dooni ku degtay Badda Mediterranean-ka ee xeebta Liibiya. Laba qof oo keliya ayaa badbaaday. "Qofna ma galo doon sidaas oo kale ah ilaa uu rumaysto inaysan jirin waddo kale oo ammaan ah," ayay tiri Agaasimaha Guud ee IOM Amy Pope. "Ma sii wadi karno ula dhaqanka dhimashadan sidii caadiga ahayd. Waddooyin ammaan ah oo sharci ah ayaa badbaadiya nolosha. Waxaan ka codsanayaa dowladaha iyo deeq-bixiyeyaasha inay wax ka qabtaan ka hor inta aysan doonida xigta dhicin."

ISHA-WAKAALAD.